Қазақстанда қалдық-энергия зауыттары кеңейтіледі
Қазақстан үкіметі қытайлық China Tianying Inc. компаниясымен келіссөздерді аяқтап, екі апта ішінде инвестициялық келісімді бекітуге жоспарлап отыр. Бұл келісім кем дегенде үш ірі қалада қалдықтарды өңдеу зауыттарын салуды қамтиды, алайда нақты орналасқан жері, құны және құрылыс кестесі әлі жарияланған жоқ.
Жоспарланған кеңейту Алматы, Астана және Шымкентте қытайлық қолдаумен салынып жатқан зауыттарға қосымша үш нысанды қамтуы мүмкін. Қазіргі жобалар тәулігіне 4500 тонна қалдықты өңдеп, 134 мегаватт электр энергиясын өндіруге есептелген. Толық қуаттылықта жылына шамамен 1,64 миллион тонна қалдық өңделеді, бұл Қазақстанда жыл сайын түзілетін коммуналдық қалдықтардың үштен бір бөлігіне тең.
Қалдықтарды басқарудағы ахуал
Қазақстан жыл сайын 4,2-ден 4,8 миллион тоннаға дейін қатты тұрмыстық қалдық шығарады, бірақ қайта өңдеу деңгейі өте төмен. 2024 жылы тек 49 200 тонна қалдық екінші реттік шикізатқа айналдырылған, бұл жалпы қалдықтардың шамамен 1,1%-ын құрайды. Елдегі 3000 полигонның тек 20%-ы экологиялық стандарттарға сай. 2024 жылы 1000-нан астам заңсыз қоқыс үйінділері анықталды.
Үкімет қалдық-энергия жобаларын инвестициялық келісімдер және мемлекеттік тариф арқылы тартымды етуге тырысады. Электр энергиясына тариф КВт/сағ үшін 55 теңгеге ($0,12) дейін белгіленген, бұл операторларға қалдықтарды жағу арқылы өндірілген электр энергиясынан кіріс алуға мүмкіндік береді.
Жоспарлар премьер-министр Олжас Бектеновтың China Tianying компаниясының президенті Цао Дебяомен 2026 жылғы 16 шілдеде кездесуінен кейін жарияланды. Тараптар ірі зауыттармен қатар тәулігіне 250-500 тонна қалдық өңдейтін шағын нысандарды да талқылады.
Қолданыстағы жобалар
Үш қытайлық жобаның жалпы құны 293,3 миллиард теңге (шамамен $622 миллион) құрайды. Алматыда Junxin Environmental Protection компаниясы тәулігіне 2000 тонна қалдық өңдеп, 60 мегаватт электр энергиясын өндіретін зауыт салуда (құны 145,5 млрд теңге). Астанада EAST HOPE компаниясы тәулігіне 1500 тонна қалдық өңдеп, 50 мегаватт электр энергиясын өндіретін зауыт салуда (94,4 млрд теңге). Шымкентте Shaanxi Construction Engineering Kazakhstan компаниясы тәулігіне 1000 тонна қалдық өңдеп, 24 мегаватт электр энергиясын өндіретін нысан салуда (54 млрд теңге). Сонымен қатар Ақтөбе, Атырау және Қарағандыда да осындай жобалар қарастырылуда.
Қалдық-энергия зауыттары қалдықтарды полигонға жіберуді азайтып, электр энергиясын өндіреді. Алайда олардың экологиялық пайдасы қандай қалдықтардың жағылатынына, шығарындыларды бақылауға және қайта өңделетін материалдардың алдын ала бөлінуіне байланысты. Қазақстан мен Еуропалық Одақтағы қалдықтар иерархиясы бойынша энергия қалпына келтіру қалдықтардың алдын алу, қайта пайдалану және қайта өңдеуден төмен тұр. Сондықтан ірі зауыттардың көлемі Қазақстан үшін маңызды сұрақ тудырады: өртеу қайта өңдеуге келмейтін қалдықтарды ғана жоя ма, әлде отандық қайта өңдеу индустриясын дамытуға кедергі келтіре ме?
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: @depositphotos / Times of Central Asia