Энергия тапшылығын жою жоспары
Қазақстан үкіметі 2029 жылдың соңына дейін 13,3 ГВт электр қуатын іске қосуды жоспарлап отыр, оның 12,56 ГВт — мүлдем жаңа генерация. Бұл елді энергия тапшылығынан тұрақты артықшылыққа шығаруға тиіс. Энергетика министрлігінің болжамы бойынша, электр тапшылығы 2027 жылдың бірінші тоқсанының соңына қарай жойылады, ал 2029 жылға қарай тұрақты артықшылық қалыптасады.
Болжамдық артықшылық және нақты қажеттілік
2029 жылға арналған болжамдық электр балансы 162,1 млрд кВтсағ өндірісті және 144,5 млрд кВтсағ тұтынуды көздейді, бұл 17,6 млрд кВтсағ артықшылық береді. Алайда, үш жылдан кейінгі нақты қажеттілікті болжау қиын, сондықтан бұл «артықшылық» болашақ өнеркәсіптік жобалар үшін резервке айналады деген кепілдік жоқ.
Деректер орталықтарының әсері
Елімізде энергияны көп қажет ететін жаңа өнеркәсіптік жобалар жүзеге асырылуда, ал деректер орталықтары электр энергиясына сұраныстың тағы бір ірі көзіне айналуда. Екібастұздағы Data Center Valley жобасы аясында 300 МВт қуат қамтамасыз етілген, оны 1 ГВт-қа дейін кеңейту жоспарлануда. Егер бұл кластер толық қуатында жұмыс істесе, ол жылына шамамен 8,76 млрд кВтсағ тұтынады — бұл 2029 жылға болжанған артықшылықтың жартысына жуығы.
Сонымен қатар, маусым айында үкімет Firebird және NVIDIA компанияларымен 100 000 заманауи чиптерді пайдаланатын ірі жасанды интеллект есептеу орталығын салуға $10 млрд келісім жасағанын жариялады. Бұл жоба Data Center Valley бастамасының бөлігі болмақ.
Жаңартылатын энергия көздерінің шектеулері
Жоспарланған 13,3 ГВт-тың 7,4 ГВт базалық жүктеме генерациясы, ал 5,9 ГВт жаңартылатын энергия көздерінен болады. Дегенмен, күн және жел электр станциялары әрқашан толық қуатта жұмыс істей алмайды, бұл әсіресе шыңдық сұраныс кезеңдерінде маңызды. Жылдық артықшылық миллиардтаған кВтсағ болғанымен, нақты бір сағаттағы қуат резерві мүлдем басқа көрсеткіш.
Қолданыстағы генерацияның жағдайы
Қазақстанның жылу электр станцияларының көпшілігі ескірген және жаңғыртуды қажет етеді. Энергетика министрлігі 2025 жылғы жөндеу науқанына 411 млрд теңге бөлінгенін, 10 энергоблок, 63 қазандық және 39 турбина жөнделгенін хабарлады. ЖЭО-ның тозуы 64%-дан 61%-ға төмендеген.
Тағы бір шектеу — жаңа қуаттар сұраныс пайда болатын жерде болуы керек. Негізгі генерация солтүстікте шоғырланған, ал оңтүстік аймақ электр беруге тәуелді. Сондықтан жаңа генерациямен қатар солтүстік-оңтүстік бағытындағы электр беру желілерін кеңейту қажет.
Қорытынды
Мәселе тек 13,3 ГВт жеткілікті ме дегенде емес. Үкімет 2027 жылы тапшылықты жоюға және 2029 жылы тұрақты артықшылыққа қол жеткізуге үміттенеді, бірақ бұл маржа жаңа станциялардың іске қосылу уақытына, олардың тұрақты қуатына, желі шектеулеріне және сұраныстың өсу қарқынына байланысты. Егер жаңа зауыттар, деректер орталықтары және жасанды интеллект инфрақұрылымы болжамнан жылдам іске қосылса, күтілетін артықшылықтың бір бөлігі жаңа тұтынушыларға кетеді. Осылайша, 13,3 ГВт елді ағымдағы тапшылықтан шығаруы мүмкін, бірақ ұзақ мерзімді энергия артықшылығына кепілдік бермейді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: deposit photos / Times of Central Asia