Өрттен кейінгі қалпына келтіру жұмыстары
2023 жылы Шығыс Қазақстандағы Абай облысында орналасқан Семей Орманы мемлекеттік орман табиғи резерватындағы 60 мың гектардан астам орман өрттен зардап шекті. Қазіргі уақытта жүргізіліп жатқан қалпына келтіру жұмыстары тек жоғалған ағаштардың орнын толтырумен шектелмейді, керісінше болашақ ұрпаққа қызмет ететін тұрақты орман экожүйесін құруға бағытталған.
Halyk Ormany бағдарламасының ауқымы
Осы мақсатта 2016 жылы Тимур Құлыбаев пен Динара Құлыбаева негізін қалаған Halyk қайырымдылық қорының қолдауымен бес жылдық Halyk Ormany бағдарламасы іске асырылуда. Жобаға 1 миллиард теңге бөлініп, экологиялық маңызы бар үш аймақта – Семей Орманы, Іле-Алатау ұлттық паркі және Астана жасыл белдеуінде 9 миллион ағаш отырғызу жоспарлануда.
2025 жылдың күзінде басталған жоба аясында Семей Орманында 400 гектар жерге 1 миллионнан астам көшет отырғызылды. Жалпы бағдарлама бойынша тағы 1600 гектар жерге ағаш отырғызу жоспарланған.
Тұрақты орман құру тәсілдері
Жобаның басты мақсаты – ағаштардың өміршеңдігін қамтамасыз ету. Семей Орманында жергілікті климат пен топыраққа бейімделген екі жасар қарағай көшеттері отырғызылуда. Көшеттерді дайындау процесі жергілікті жерден қарағай бүршіктерін жинаудан басталып, тұқымдардың сапасын тексеру, питомникте өсіру және қатайту кезеңдерін қамтиды.
Отырғызу жұмыстары орман шаруашылығы мамандарының бақылауымен жүргізіледі. Көшеттердің өміршеңдік деңгейі 70-90 пайызды құрайды деп күтілуде, ал өлген көшеттердің орнына жаңалары отырғызылады.
Инфрақұрылымдық қолдау
Жоба тек ағаш отырғызумен шектелмейді. Семей Орманында суару жүйесін жаңғыртуға 146 миллион теңгеден астам қаржы бөлініп, су қоймалары, құбырлар, сорғылар және су шашатын жүйелер орнатылды. Питомник қызметкерлері су температурасын бақылап, көшеттерді қатал орман жағдайына дайындайды. Жергілікті көшеттердің өміршеңдігі 97 пайызды құраса, басқа жерден әкелінген көшеттердікі небәрі 25 пайыз болған.
Мемлекет пен жеке сектор әріптестігі
Halyk Ormany мемлекет пен жеке сектор арасындағы пилоттық ESG әріптестік болып табылады. Жоба қаржыландырудың ашықтығын қамтамасыз етіп, әр кезеңде бақылауды жүзеге асырады. Отырғызу жұмыстары Экология министрлігімен бірлесіп жүргізіледі. Бұл тәсіл орман қалпына келтірудегі басты мәселелердің бірі – тек отырғызылған ағаштардың санын емес, олардың өміршеңдігі мен ұзақ мерзімді экологиялық пайдасын ескеруді көздейді.
Қоғамның қатысуы
Жобаға корпоративтік серіктестер, еріктілер мен жергілікті қауымдастықтар да тартылған. 2025 жылғы күзгі отырғызу маусымында қор қаражаты есебінен шамамен 850 мың көшет отырғызылып, іс-шараларға белсенділер, отбасылар және мемлекет өкілдері қатысқан 1500-ге жуық адам қатысты.
Болашаққа мұра
2023 жылғы өрт Семей Орманында 60 мың гектардан астам орманды жойып, 14 орман қызметкерінің өмірін қиды. Halyk Ormany жобасы – бұл жай ғана қалпына келтіру емес, болашақ ұрпаққа мұра боларлық тұрақты орман жүйесін құру. Жоба зақымдалған ландшафттарды қалпына келтіріп қана қоймай, келер ұрпаққа қорғауға және пайдалануға болатын тірі мұра қалдыруды мақсат етеді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Photo by Rini Sulaiman/Norwegian Embassy / Times of Central Asia