Кен қорын кеңейту
Қазақстан дәстүрлі мұнай, алтын және темір кендерінен бөлек, минералдық-шикізат базасын кеңейтуде. 2024-2025 жылдары мемлекеттік балансқа 54 жаңа кен орны енгізілді. Бұл кезеңде геологтар литий, вольфрам және сирек жер элементтеріне ерекше назар аударуда, себебі таза энергия мен жоғары технологиялық өндіріске сұраныс артып келеді.
Мемлекеттік баланс дегеніміз не?
Мемлекеттік баланс — Қазақстандағы кен орындарының ресми тізілімі. Онда ресурстар мен қорлар, барлау деңгейі, игеру жағдайы, сондай-ақ өндіру немесе қайта бағалау нәтижесіндегі өзгерістер тіркеледі.
2024-2025 жылдардағы нәтижелер
2024 жылы 35 кен орны алғаш рет балансқа енгізілсе, 2025 жылы тағы 19 қосылды. Осы екі жыл ішінде жүргізілген барлау және қайта бағалау нәтижесінде елдің тіркелген қорларына 262,2 млн тонна темір рудасы, 199 млн тонна мұнай, 157,2 тонна алтын және 22 млрд текше метр газ қосылды. Қазіргі уақытта баланста шамамен 10 мың кен орны бар.
Сондай-ақ күміс, мыс, мырыш, қорғасын, хром, марганец және фосфорит қорлары да ұлғайды.
Жаңа бағыттар: литий, вольфрам және сирек жер металдары
Геологтар Қазақстанның дәстүрлі өндірісінің көлеңкесінде қалған металдарға назар аударуда. Ел литий, вольфрам, молибден және басқа да сирек металдар мен сирек жер элементтері бойынша әлеуетін бағалауда.
Зерттеліп жатқан кен орындарының қатарында вольфрамы бар Қараоба, сондай-ақ Қарағайлыақтас, Ахметкіно және Ахмировское литий кен орындары бар. Қарағанды облысында ірі молибден кен орындары орналасқан.
Сирек жер элементтері бағдарламасы
Тұрақты магниттерде, электр қозғалтқыштарда, электроникада, жел турбиналарында және қорғаныс технологияларында қолданылатын сирек жер элементтерін барлау бойынша жеке бағдарлама жүзеге асырылуда. 11 барлау алаңында зерттеулер аяқталды, ал Күйректікөл аумағындағы төрт перспективалы учаскеде болжамды ресурстар 935,4 мың тоннаны құрайды.
Үкімет Қарағанды облысындағы Күйректікөлді ең перспективалы кен орны деп санайды. Геологтар онда лантан, церий, неодим және иттрийді анықтады. 2025 жылы ресми өкілдер Күйректікөлдің барлығын қамтитын Жаңа Қазақстан аумағында 300 метр тереңдікке дейін 20 миллион тоннадан астам сирек жер металы болуы мүмкін екенін мәлімдеді.
Дегенмен, бұл деректердің көпшілігі әлі геологиялық бағалау сатысында. Болжамды ресурстар өндіріске жарамды қорлар ретінде қарастырылуы және өндіру экономикасы анықталуы үшін қосымша барлау жұмыстары қажет.
Халықаралық сұраныс және инвестиция
Қазақстанның бұл ресурстарына шетелде сұраныс артуы мүмкін. АҚШ пен Еуропа Одағы Қытайға, әсіресе сирек жер металдарын өңдеуде тәуелділікті азайту мақсатында маңызды минералдардың жаңа көздерін іздеуде. Астана шетелдік серіктестерді шикізат сатып алумен шектелмей, Қазақстанда өңдеуге инвестиция салуға шақырады.
Жаңа кен орындарын іздеу қымбаттай түсуде. Алдағы үш жылда Қазақстан мемлекеттік геологиялық барлауға 470 миллион доллардан астам инвестиция салуды жоспарлап отыр — бұл соңғы 15 жылдағы жұмсалған қаражаттан көп. Бағдарлама жаңа геологиялық карталауды, тарихи деректерді цифрландыруды және перспективалы аймақтарды анықтау үшін жасанды интеллектті қолдануды қамтиды.
Алайда, анықталған ресурстардың тек аз ғана бөлігі өндіріске жетеді. Соңғы үш жылда жер қойнауын пайдалануға арналған жеті келісімшарт барлаудан өндіруге көшсе, қатты пайдалы қазбаларды өндіруге 96 лицензия берілді. Мұнай-газ секторында 2025-2026 жылдары сегіз кен орны өндіріске енгізілді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: deposit photos / Times of Central Asia