Астанадағы ЕАЭО саммиті және аймақтық қатынастар
27-29 мамыр аралығында Астанада Еуразиялық экономикалық форум және Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің отырысы өтті. Бұл шараға Ресей президенті Владимир Путин мемлекеттік сапармен келді. Алайда, Мәскеу мен Ереван арасындағы қарым-қатынастың шиеленісуіне байланысты Армения премьер-министрі Никол Пашинян саммитке қатыспады, оның орнына вице-премьер Мгер Григорян келді.
Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен Владимир Путин екіжақты келіссөздер өткізіп, Қазақстан-Ресей қарым-қатынастарын «кешенді стратегиялық әріптестік пен одақтастық» деңгейіне көтерген 2025 жылғы қарашадағы декларацияны іске асыру мәселелерін талқылады. Бұл келіссөздер саясат, қауіпсіздік, экономика, интеграция, жоғары технологиялар және гуманитарлық салалардағы ынтымақтастықты кеңейтуге бағытталған.
Қазақстан мен Ресей арасындағы стратегиялық мәселелер
Саяси сарапшы Андрей Чеботаревтің пікірінше, келіссөздерде Қазақстанның Ресейдің «Росатом» компаниясымен бірлесіп салынатын алғашқы атом электр станциясының құрылысы және қазақ мұнайының Еуропаға Ресей аумағы арқылы үздіксіз транзиті сияқты маңызды мәселелерге баса назар аударылды. Бұл мәселелер, әсіресе, Батыстың Мәскеуге қарсы санкциялары күшейіп, «Достық» мұнай құбыры арқылы жеткізілімдердің тоқтатылуы және Украинаның Ресей порттарына жасаған шабуылдары аясында өзекті болып отыр.
Сондай-ақ, Солтүстік-Оңтүстік көлік дәлізіне қатысты логистикалық мәселелер және Каспий теңізі су деңгейінің төмендеуі де талқыланды. Бұл мәселелер алдағы уақытта Каспий маңы мемлекеттерінің жетінші саммиті қарсаңында ерекше маңызға ие.
Ақпараттық соғыстар және Арменияның Батысқа бет бұруы
Путин мен Тоқаев кездесуі Ресейдің бірқатар БАҚ және комментаторлары тарапынан қалыптасқан қиын ақпараттық аяда өтті. Ресейлік қоғамдық пікір Астанада өткен Алтын Орда мұрасына арналған халықаралық симпозиумға және Тоқаевтың сол іс-шарадағы мәлімдемелеріне қатты реакция білдірді. Қазақстандық саяси сарапшы Данияр Әшімбаев Қазақстан-Ресей қарым-қатынастарына «шабуылдар мен ақпараттық арандатулар» жасалып жатқанын атап өтті, мұны Ресей-Батыс қақтығысы аясында Қазақстанды «Ресеймен текетірес алаңына» айналдыру науқанының бір бөлігі деп сипаттады.
ЕАЭО ішіндегі ең терең шиеленістер қазіргі уақытта Арменияға қатысты. Ресей 22 мамырда Армения гүлдерінің импортына шектеулер енгізді, бұл фитосанитарлық қауіпсіздік мәселелерімен түсіндірілді. Сонымен қатар, Арменияның жеміс-көкөніс экспорты мен «Джермук» минералды суының импорты да қиындықтарға тап болды. Бұл шектеулер Арменияның Еуропалық Одақпен жақындасуға деген ашық қызығушылығына және ЕАЭО-дан шығу мүмкіндігіне жауап ретінде қабылданды.
Армения Сыртқы істер министрі Арарат Мирзоян 21 мамырда Арменияның Еуразиялық экономикалық одақтан шығу ниеті жоқ екенін мәлімдесе де, Мәскеудің сауда шектеулері Ресейдің Арменияны блоктен шығуға итермелеп жатқандай әсер қалдырады. Армения премьер-министрі Пашинян 23 мамырда Арменияның Еуропалық Одаққа Грузия мен Түркия арқылы жаңа теміржол байланысын қамтамасыз еткенін хабарлады, бұл Арменияның Батысқа қарай бет бұруын көрсетеді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: TCA, Aleksandr Potolitsyn / Times of Central Asia