ЕАЭО саммиті және аймақтық интеграцияның өзекті мәселелері
28-29 мамыр күндері Астанада Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) іс-шаралары өтті. Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің негізгі отырысы 29 мамырда жоспарланған болатын. Саммит қарсаңында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Ресей Президенті Владимир Путинмен және оның делегациясымен кездесті. Бұл кездесулер ЕАЭО аясындағы ағымдағы мәселелерді, соның ішінде ұйым ішіндегі сауда дауларын талқылауға арналды.
2015 жылдың 1 қаңтарында күшіне енген Еуразиялық экономикалық одақ он жылдан астам уақыттан бері жұмыс істеп келеді. Алайда, қазіргі уақытта блок Ресейге қарсы сыртқы экономикалық қысымға байланысты тереңдей түскен ішкі қайшылықтарға тап болып отыр. Бұл шиеленістердің кейбірі одақтың бастапқы құрамынан (Ресей-Беларусь-Қазақстан) тыс кеңеюімен де байланысты.
ЕАЭО құрылу тарихы және Қазақстанның рөлі
Еуразиялық интеграция идеясының бастауына оралу үшін Қазақстанның және оның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың рөлін атап өту қажет. Назарбаев 1994 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінде сөйлеген сөзінде Еуразиялық интеграция идеясын алғаш рет көпшілікке ұсынды. Ол КСРО ыдырағаннан кейін біртұтас кеңестік экономикалық жүйенің күйреуінен туындайтын экономикалық салдарды және Қазақстанның кеңестік дәуірдегі жеткізу тізбектеріне, инфрақұрылымға және Мәскеудегі шешім қабылдау құрылымдарына қаншалықты тәуелді болғанын түсінді.
2001 жылы Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей және Тәжікстанды біріктірген Еуразиялық экономикалық қауымдастық (ЕурАзЭҚ) құрылды. 2007 жылы Ресей, Беларусь және Қазақстан Кеден одағын құру жұмыстарын бастады, ол 2010 жылы ресми түрде іске қосылды. Кейіннен, 2011 жылы Владимир Путин болашақ Бірыңғай экономикалық кеңістік негізінде Еуразиялық экономикалық одақ құру жоспарын жариялады. 2014 жылы ЕАЭО құру туралы шартқа қол қойылды.
Ішкі шиеленістер және аймақтық әсері
Соңғы жылдары Мәскеудің Армениямен қарым-қатынасы нашарлады. Әзербайжанның 2023 жылы Таулы Қарабақты басып алуынан кейін Ереван ресейлік қауіпсіздік жүйесін армян мүдделерін қорғай алмады деп айыптады. Бұған жауап ретінде Ресей Арменияның бірқатар өнімдеріне шектеулер енгізді. Қырғызстан да Ресеймен еңбек миграциясы және ақша аударымдары арқылы тығыз байланысты болғанымен, Бішкек мигрант жұмысшылар отбасыларының медициналық сақтандыру құқықтары бойынша Ресейді ЕАЭО сотына берді. Бұл жағдайлар блоктың ішіндегі практикалық даулардың тереңдеп бара жатқанын көрсетеді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: TCA / Times of Central Asia