Қазақстан мен Росатом арасындағы келісімшарт
Қазақстан алғашқы атом электр станциясын (АЭС) салу жоспарын ресми түрде бекітіп, Балқаш көлінің жанындағы екі реакторлық нысанның құрылысына Ресейдің Росатом компаниясымен негізгі келісімшартқа қол қойды. Алдын ала бағалау бойынша құны шамамен $16,4 млрд болатын станцияның жалпы қуаты шамамен 2,4 гигаваттты құрайды. Қаржыландырудың басым бөлігі Ресейдің мемлекеттік экспорттық несиесі есебінен жүзеге асырылады деп күтілуде.
Келісімшарт 3 қыркүйекте Владивостокта өткен Шығыс экономикалық форумы аясында қол қойылды. Атом жобаларын іске асыру үшін құрылған мемлекеттік компания «Қазақстан атом электр станциялары» Росатомның инжинирингтік еншілес кәсіпорны Atomstroyexport-пен келісімге қол қойды. Келісімшарт станцияның инженериясын, жабдықтарын жеткізуді және құрылысын қамтиды.
Жобаның құны мен қаржыландыру
АЭС құрылысының алдын ала құны шамамен $16,4 млрд деп бағалануда. Бұл соманың шамамен $14,4 млрд-ы екі энергоблоктың құрылысына, ал қалған $2 млрд-ы инфрақұрылымға, физикалық қорғау жүйелеріне және кепілдік мерзімдегі отынға жұмсалады деп жоспарлануда. Жобаның көп бөлігі Ресейдің мемлекеттік экспорттық несиесі есебінен қаржыландырылады деп күтілуде, алайда нақты қаржыландыру шарттары әзірге жарияланған жоқ.
Қазақстан тарапы да меншікті қаражат бөлуде. 2027-2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасында «Қазақстан атом электр станциялары» компаниясының капиталын ұлғайтуға 818,3 млрд теңге (шамамен $1,7 млрд) бөлу қарастырылған. Бұл қаражаттың 247,9 млрд теңгесі 2027 жылы, 303,1 млрд теңгесі 2028 жылы, ал 267,3 млрд теңгесі 2029 жылы жұмсалады деп жоспарлануда.
Құрылыс мерзімдері мен орны
АЭС Алматыдан шамамен 400 шақырым қашықтықта, Балқаш көлінің батыс жағалауындағы Үлкен ауылының маңында салынатын болады. Станция екі ресейлік VVER-1200 реакторынан тұрады, олардың жалпы қуаты шамамен 2,4 гигаваттты құрайды. Бұл Қазақстанның қазіргі орнатылған генерациялық қуатының шамамен 9%-ына тең.
Алаңды дайындау жұмыстары 2025 жылдың жазында басталды. Мамандар инженерлік зерттеулер жүргізіп, алаңның станция салуға жарамдылығын зерттеу үшін ұңғымалар бұрғылай бастады. Қазақстанның атом энергетикасы агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиевтің айтуынша, Росатом қажетті алаң лицензиясын 2027 жылы алады деп күтілуде, бұл құрылысты бастауға мүмкіндік береді. Бірінші энергоблокты іске қосу мерзімі ретінде 2034 жыл белгіленген, ал толық құрылыс циклі шамамен он жылға созылады деп жоспарлануда.
Тарихи контекст және келесі жобалар
Қазақстан ширек ғасырдан астам уақыттан кейін атом энергетикасына қайта оралуда. Кеңес кезінде салынған Ақтаудағы BN-350 реакторы 1999 жылы тоқтатылғаннан бері елде жұмыс істеп тұрған атом реакторлары болған жоқ. 2024 жылдың қазанында жаңа АЭС салу мәселесі жалпыхалықтық референдумға шығарылып, дауыс берушілердің көпшілігі бұл бастаманы қолдады.
2025 жылдың маусымында Қазақстан жобаны жүзеге асыру үшін Росатомды таңдады. Ресейлік ұсыныс қытайлық CNNC, француздық EDF және оңтүстіккореялық KHNP компанияларының ұсыныстарымен қатар қарастырылған төрт нұсқаның ішінде бірінші орынға ие болды. Қазақстан билігі құрылысқа отандық компанияларды тартуды жоспарлап отыр, алайда келісімшартта жергілікті қамту үлесінің нақты көрсеткіші белгіленбеген.
Елдің келесі ядролық жобасы үшін Қазақстан Қытай Ұлттық ядролық корпорациясымен (CNNC) ынтымақтастықты қарастыруда. CNNC Қазақстанның екінші атом электр станциясын салу бойынша жетекші ретінде таңдалды, ал үшінші станцияны дайындау жұмыстары да жүргізілуде.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: gov.kz / Times of Central Asia