Қырғызстанда пластик қалдықтар мәселесі және UpKel жобасы
Қырғызстанда пластик қалдықтардың көп бөлігі сұрыпталмай, полигондарға жіберіледі, ал рециклинг инфрақұрылымы шектеулі. Осыған қарамастан, жергілікті бастамалар пластикті қайта өңдеуге көңіл бөлуде. Солардың бірі – UpKel жобасы, ол пластик қалдықтардан сәндік бұйымдар мен үй жиһаздарын жасайды.
UpKel қалай пайда болды?
Жоба негізін қалаушы Чинара Султаналиева 10 жыл корпоративтік секторда жұмыс істегеннен кейін мағыналы іс іздеді. 2019 жылы АҚШ-тағы Community Solutions бағдарламасына қатысып, Сиэтлдегі экологиялық ұйымда тәжірибе жинақтады. Ол Вашингтон штатындағы қалдықтарды басқару жүйесіне тәнті болып, Қырғызстанға оралған соң EcoFem қоғамдық қорын құрды.
АҚШ елшілігінің грантымен Precious Plastic моделі негізінде пластик қалдықтардан бұйым шығаратын алғашқы цех ашылды. Эксперименттерден кейін жоба тек пластик бөтелке қақпақтарымен жұмыс істеуге шешім қабылдады.
Өндіріс үдерісі: қақпақтан дизайнға дейін
UpKel тапсырыс бойынша жұмыс істейді, дайын өнімді қорда ұстамайды. Бірнеше жыл бұрын БҰҰ Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасымен серіктестікте Ош және Баткендегі қалдық өңдеушілерге құрал-жабдық жеткізілді. Олар пластик қақпақтардан парақтар шығарады, кейін бұлардан әшекейлер, кілттіктер, үстел үсті тақтайлары және интерьер элементтері жасалады. Сонымен қатар UpKel әйел шеберлермен бірлесіп, тоқыма қалдықтарын да қолданады.
Қиындықтар мен экологиялық ағарту
Султаналиеваның айтуынша, Қырғызстандағы басты мәселе – қалдықтарды сұрыптау инфрақұрылымының жоқтығы. Саяси ерік болғанымен, тұрақты шешімдер қажет. Халықтың экологиялық сауаттылығын арттыру – тиімді сұрыптау жүйесінің маңызды қадамы.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: All images: Chinara Sultanalieva‘s personal archive / Times of Central Asia