Эль-Ниньо құбылысы және Орталық Азияға әсері
Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның (ДМҰ) болжамына сәйкес, алдағы айларда Эль-Ниньо климаттық құбылысының қайта оралуына байланысты Орталық Азия 2026 жылдың жазында әдеттен тыс қатты жаңбырға тап болуы мүмкін. ДМҰ маусым мен тамыз айлары аралығында Эль-Ниньо жағдайының даму ықтималдығын 80% деп бағалайды, ал оның кем дегенде қарашаға дейін сақталу мүмкіндігі 90%-дан асады. Бұл құбылыс әлем бойынша экстремалды ауа райының, соның ішінде аптап ыстық, құрғақшылық және қарқынды жаңбырдың күшеюіне ықпал етуі мүмкін.
ДМҰ мәліметінше, тропикалық Тынық мұхитындағы температура тұрақты түрде көтеріліп, Эль-Ниньомен байланысты шекті мәндерге жақындауда. Ғалымдар мұхит бетінің астында әдеттен тыс жылы судың үлкен қорын анықтады, кейбір аймақтарда температура қалыптыдан алты градустан астам жоғары, бұл құбылыстың күшеюіне қосымша энергия береді.
Аймақтық салдарлар және дайындық шаралары
Орталық Азия үшін Эль-Ниньо көбінесе орташадан жоғары жауын-шашынмен байланысты. Аймақ құрғақ және жартылай құрғақ климатымен танымал болғанымен, бұрынғы Эль-Ниньо оқиғалары Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстанның кейбір бөліктеріне жаңбырдың көбеюін әкелген. ДМҰ Бас хатшысы Селесте Сауло елдерді күшті құрғақшылық пен қатты жаңбырға, сондай-ақ құрлықтағы және мұхиттардағы аптап ыстықтың жоғары қаупіне дайындалуға шақырды. БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш дамып келе жатқан жағдайды шұғыл климаттық ескерту деп сипаттап, Эль-Ниньо жаһандық жылынудың «отқа май құйып», бүкіл әлемдегі экстремалды ауа райының әсерін жеделдетуі мүмкін екенін айтты.
Климаттың өзгеруі және Эль-Ниньо
ДМҰ жариялаған маусымдық болжамдар маусымнан тамызға дейінгі температураның әлемнің көптеген аймақтарында қалыптыдан жоғары болып қалатынын көрсетеді. Ғалымдар климаттың өзгеруі Эль-Ниньоны жиілетіп жатқанына ешқандай дәлел жоқ болғанымен, жылы атмосфера мен жылы мұхиттар оның әсерін күшейтуі мүмкін екенін атап өтеді. 2023-2024 жылдардағы алдыңғы ірі Эль-Ниньо эпизоды тіркелген ең күшті бес оқиғаның қатарына еніп, 2024 жылы рекордтық жаһандық температураға ықпал етті. ДМҰ жетілдірілген маусымдық болжамдар үкіметтерге ауыл шаруашылығына, су ресурстарына және апаттарға қарсы әрекет ету жүйелеріне ықтимал бұзылыстарға дайындалуға уақыт беретінін айтады.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: @depositphotos / Times of Central Asia