Аймақтағы ең төмен көрсеткіш
Тәжікстан Орталық Азия елдері арасында урбанизация деңгейі бойынша соңғы орында тұр. 2026 жылдың ортасындағы деректер бойынша, ел халқының небәрі 27,98%-і қалаларда тұрады. Бұл көрсеткіш көршілес Қазақстанда 59%, Түрікменстанда 52%, Өзбекстанда 50%, ал Қырғызстанда шамамен 38% құрайды. Осылайша, Тәжікстан әлемдегі ауыл тұрғындарының үлесі ең жоғары елдердің бірі болып қалуда.
Себептері
Тәжікстандағы урбанизацияның баяу қарқыны ең алдымен экономика құрылымымен байланысты. Өнеркәсіп пен қызмет көрсету саласы дамымағандықтан, халықтың басым бөлігі ауыл шаруашылығымен айналысады. Көптеген отбасылар үшін ауыл – тек тұратын жер ғана емес, сонымен қатар кіріс көзі. Мал шаруашылығы, егіншілік және үй шаруашылығы азық-түлікпен қамтамасыз етіп, жұмыспен қамтып отыр.
Қырғызстанда да ауылдық жерлер маңызды рөл атқарса да, Тәжікстанда бұл ерекшелік айқынырақ байқалады. Ал Өзбекстан мен Түрікменстанда халықтың едәуір бөлігі ірі қалаларда – Ташкент пен Ашхабадта, сондай-ақ мұнай-газ өнеркәсібі орталықтарында шоғырланған.
Аймақ қалаларға қарай бет алуда
Орталық Азия тұтастай тез урбанизациялануда. Еуразиялық даму банкінің болжамы бойынша, 2035 жылға қарай аймақтың қала тұрғындарының саны 39 миллионнан 45 миллионға дейін өседі. Қазірдің өзінде халықтың 49%-і ірі қалаларда тұрады. Алайда қалалардың кеңеюі әлеуметтік инфрақұрылымға – тұрғын үй, мектеп, ауруханаларға жүктемені арттырады. БҰҰ есебі де урбанизация үкіметтердің тұрақты дамуды жоспарлау қабілетіне сын екенін атап көрсетеді.
Тәжікстан үшін бүгінгі төмен урбанизация деңгейі аймақтық үрдістен кешігу ғана. Басты сұрақ – урбанизация қаншалықты тез жүретіні және қалалар оған дайын ба.
Тәуекелдер мен сын-қатерлер
Еуразиялық даму банкі тез урбанизацияның айтарлықтай шығындар әкелетінін ескертеді. Өзбекстан мен Тәжікстанда электр қуаты мен сумен жабдықтаудағы үзілістер инфрақұрылымның өсіп келе жатқан қажеттіліктерге ілесе алмайтынын көрсетті. Тәжікстанда урбанизацияның ерте сатысында болғандықтан, болашақта қалаларға көші-қон жеделдеген сайын мұндай проблемалар күшейе түспек.
Тәжікстанның 28% және Қазақстанның 59% урбанизация деңгейлері арасындағы алшақтық Кеңес Одағы ыдырағаннан бері Орталық Азияда қалыптасқан әртүрлі экономикалық және демографиялық траекторияларды көрсетеді. Елдің ауылдық сипаты сақталғанымен, халық санының өсуі мен аймақтық даму үрдістері урбанизацияны басқаруды маңызды саяси міндетке айналдырады.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: @depositphotos / Times of Central Asia