БҰҰ спутниктік мониторингі Түрікменстандағы метан ағып кетулерін анықтады
БҰҰ-ның спутниктік мониторинг жүйесі Түрікменстанды әлемдегі ең ауыр метан проблемалары бар елдердің бірі ретінде белгіледі. Соңғы бір жыл ішінде ел бойынша 192 ескерту жасалды. Соңғы алты айда анықталған ең ірі алты метан ағынының үшеуі Түрікменстанда болды, ал ең ірі 50 ағынның тоғызы да осы елде тіркелді. Жөндеу жұмыстарынан кейін сегіз ірі ағып кету тоқтатылды.
ЕО ережелері газ импортына жаңа талаптар қояды
Ашхабад үшін бұл мәселе коммерциялық маңызға ие болуда: ЕО-ның жаңа ережелері импортталатын газдың еуропалық нарыққа қолжетімділігін оның метан ізімен байланыстырады. БҰҰ Қоршаған орта бағдарламасы (ЮНЕП) Түрікменстандағы ірі метан ағындарының сегіз жағдайын растады, олар операторлардың әрекетінен кейін тоқтатылды. Алғашқы екі жағдай 2024 жылдың қарашасында тіркелді, кейінгі жылдары бірнеше мұнай-газ нысандарында қосымша жағдайлар расталды. 2026 жылдың ақпанында Түрікменстанның ең ірі газ кен орындарының бірі Довлетабадта екі ағын тоқтатылды. Соңғы расталған жағдай наурыз айында елдің негізгі газ өндіретін аймағы Лебап облысында тіркелді.
MARS жүйесінің жұмысы және халықаралық деректер
Ағындар БҰҰ-ның Метан туралы ескерту және әрекет ету жүйесі (MARS) арқылы анықталады, ол 30-дан астам спутниктік құралдардың деректерін пайдаланады. Ірі метан шлейфін анықтағаннан кейін MARS ақпаратты үкіметке немесе нысан операторына жібереді, содан кейін спутниктік бақылау арқылы шығарындылардың тоқтағанын тексереді. ЮНЕП-тің Халықаралық метан шығарындыларын бақылау орталығындағы MARS бағдарлама менеджері Меган Деметер алғашқы жөндеулерді «керемет алғашқы қадам» деп атады. Алайда ол Түрікменстан шығарындыларының жалпы ауқымында бұл жөндеулер әлі серпіліс емес екенін атап өтті.
Халықаралық энергетика агенттігінің (ХЭА) деректері бойынша, Түрікменстан мен Венесуэла ірі өндірушілер арасында мұнай-газ өндірісіндегі метан шығарындыларының қарқындылығы бойынша ең жоғары көрсеткіштерге ие. Үздік және нашар көрсеткіштер арасындағы айырмашылық 100 еседен асады. Спутниктік зерттеулер соңғы жылдары нашарлау үрдісін көрсетеді: Түрікменстанның батыс жағалауындағы супер-эмитенттердің белсенділігі 2020-2023 жылдары жыл сайын шамамен 8%-ға өсті. ХЭА талдауы бойынша, сол кезеңде супер-эмитенттерден болатын шығарындылар жылына орта есеппен 15%-дан астамға өскен.
Метанның климатқа әсері және экономикалық шығындар
Метанның қысқа мерзімді жылыну әсері көмірқышқыл газынан әлдеқайда күшті. Сонымен қатар, метан табиғи газдың негізгі құрамдас бөлігі болғандықтан, ағып кетулер сатылуы мүмкін отынның жоғалуын білдіреді. ХЭА жоғары шығарынды қарқындылығы мұнай-газ өнеркәсібінің міндетті сипаттамасы емес екенін атап өтеді: оны қолданыстағы технологиялар, операциялық стандарттар және жабдықтарды жөндеу арқылы айтарлықтай азайтуға болады.
Түрікменстанның халықаралық міндеттемелері және ЕО нарығына шығу перспективалары
Түрікменстан 2023 жылдың желтоқсанында Жаһандық метан антына қосылды. Бұл бастама 2030 жылға қарай жаһандық антропогендік метан шығарындыларын 2020 жылғы деңгейден кемінде 30%-ға қысқартуды көздейді. Ашхабад үшін шығарындыларды азайту оның газ экспорттық амбицияларына да біртіндеп маңызды бола түсуде. Түрікменстан әлемдегі ең ірі табиғи газ қорына ие, бірақ экспорттың негізгі бөлігі Қытайға бағытталған. Ел қосымша нарықтар іздеп, Еуропаға газ жеткізу мүмкіндігін қарастыруда. 2025 жылы Түрікменстан Иран арқылы Түркияға шектеулі көлемде газ жеткізе бастады, ал әлдеқайда үлкен Транскаспий бағыты әлі салынбаған.
Еуропалық Одақ импортталатын отынның метан ізіне қатысты талаптарды біртіндеп енгізуде. 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап 2024 жылдың 4 тамызынан кейін жасалған немесе жаңартылған келісімшарттар бойынша импорттаушылар газдың ЕО стандарттарына сәйкес метан бақылауымен өндірілгенін немесе қабылданған компания деңгейіндегі стандартқа сәйкес келетінін көрсетуі тиіс. 2028 жылдың 5 тамызынан бастап импорттаушылар 2024 жылдың 4 тамызынан кейін жасалған келісімшарттар бойынша газдың метан қарқындылығын хабарлауы керек. 2030 жылдың 5 тамызынан бастап осы күннен кейін жасалған келісімшарттар бойынша газ Еуропалық Комиссия белгілеген максималды метан қарқындылығы шегіне сәйкес келуі тиіс. Іс жүзінде метан көрсеткіштері жеткізушілердің ЕО нарығына газ сатуының бір шартына айналады.
Түрікменстанның бұл талаптарға қызығушылығы халықаралық ұйымдармен кездесулерде көрініс тапты. Clean Air Task Force ұйымы Түрікменстанның Қоршаған ортаны қорғау вице-министрі Нұры Жұмашовпен метан реттеу және тиісті жұмыстар бойынша келіссөздер жүргізгенін хабарлады. CATF сондай-ақ үкіметтің осы бағыттағы жұмысқа қызығушылық танытып отырғанын айтады.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: deposit photos / Times of Central Asia