Орта дәліздің өзектілігі және Қазақстанның рөлі
Еуропа мен Азия арасындағы сауда жолдарының өзгеруіне байланысты, Қазақстан Орта дәлізді (Транскаспий халықаралық көлік бағыты) баламалы жолдан тұрақты логистикалық жүйеге айналдыруға ұмтылуда. Бұл бағыт Қытай мен Орталық Азияны Каспий теңізі, Оңтүстік Кавказ, Түркия және Еуропамен байланыстырады, Ресейді айналып өтеді. Қазақстан үшін бұл жоба экономикалық және геосаяси маңызға ие, ол сыртқы нарықтарға жылдам қол жеткізуді, жаңа транзиттік кірістерді және елдің логистикалық хаб ретіндегі рөлін күшейтеді.
Қазақстан Үкіметі «Қазақстан Темір Жолы» ұлттық компаниясына 2026 жылға қарай жалпы транзиттік көлемді 55 миллион тоннаға дейін арттыруды стратегиялық мақсат етіп қойды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 65% өсімді білдіреді. Бұл мақсат елдің көлік саласындағы трансформациясының ауқымын көрсетеді. Орта дәлізді дамыту осы мақсатқа жетумен тығыз байланысты, өйткені ол жаһандық саудада тұрақты және болжамды жеткізу тізбектерінің негізіне айналуда.
Бірыңғай ережелер мен тарифтерді қалыптастыру
Орта дәліз бойында бірыңғай транзиттік ережелер мен келісілген тарифтік саясатты құру жұмыстары жалғасуда. Қазіргі уақытта ұлттық тарифтерден бірыңғай бағыттық баға жүйесіне көшуге баса назар аударылуда. Қазақстан, Әзірбайжан және Грузия теміржол әкімшіліктері қол қойған Транскаспий халықаралық көлік бағытындағы кедергілерді жою жөніндегі іс-қимыл жоспары аясында тараптар бағыт үшін бірыңғай ұзақ мерзімді тариф белгілеуге келісті. Бұл жүк жөнелтушілер үшін бағаның болжамдылығын арттырады. Мысалы, Алтынкөл-Поти/Батуми бағыты бойынша бірыңғай тарифтерді енгізу бойынша белсенді жұмыстар жүргізілуде.
Үйлестіру және кедергілерді жою
Қазіргі уақытта Транскаспий халықаралық көлік бағытының халықаралық қауымдастығы дәліздің негізгі қатысушылары – теміржолдар, порттар және логистикалық операторлар арасындағы үйлестіру платформасы ретінде жұмыс істейді. Сонымен қатар, Middle Corridor Multimodal Ltd. арқылы жедел үйлестіру күшейтілуде, оған Қытай тарапы да қосылды. Бұл жаңа үстіртін құрылымдарды құруға емес, қолданыстағы үйлестіру тетіктерінің тиімділігін арттыруға бағытталған.
Орта дәліздің тегіс жұмыс істеуіне кедергі келтіретін негізгі факторлар – мультимодальды көлік тізбегін синхрондау және бүкіл бағыт бойынша инфрақұрылымды нығайту қажеттілігі. Бұл порттар мен терминалдар арасындағы цифрландыру деңгейінің әркелкілігінде, көлік қатысушылары арасындағы интеграцияның жеткіліксіздігінде және теңіз және порт инфрақұрылымын одан әрі дамыту қажеттілігінде көрініс табады. Қазақстан бұл шектеулерді екі негізгі тәсіл арқылы шешуде: жедел үйлестіру (Әзірбайжан және Грузиямен цифрлық жүйелерді біріктіру, «Теңіз бірыңғай терезесі» жүйесін енгізу) және инфрақұрылымды дамыту (қосымша кемелер сатып алу, Ақтау және Құрық порттарында тереңдету жұмыстарын жалғастыру).
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Alua Korpebayeva; image: TCA, Aleksandr Potolitsyn / Times of Central Asia