Қазақстандағы әкімшілік әділеттілік және оның рөлі
Қазақстандағы әділет реформаларын қолдаушылар үшін маңызды жаңалық: азаматтар мен кәсіпкерлер енді мемлекеттік органдарға қарсы әкімшілік сот істерінің жартысынан көбін жеңіп алуда. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, бұл елдің әкімшілік әділет реформаларының өсіп келе жатқан әсерін көрсетеді.
Астанада өткен «Әкімшілік әділет және оның құқық үстемдігін қамтамасыз етудегі рөлі» атты форумда сөйлеген сөзінде Тоқаев әкімшілік соттардың енгізілуі азаматтардың үкімет шешімдеріне қарсы шығу және өз құқықтарын қорғау қабілетін айтарлықтай жақсартқанын атап өтті. Жоғарғы Сот Төрағасы Асламбек Мерғалиевтің мәлімдеуінше, соңғы бес жылда азаматтар мен кәсіпкерлердің мемлекеттік органдарға қарсы жеңген істерінің үлесі 15%-дан 60%-ға дейін өскен. Бұл көрсеткіштер артында жойылған әкімшілік кедергілер мен жеке азаматтардың, кәсіпкерлер мен инвесторлардың қалпына келтірілген құқықтары тұр.
Реформалардың негізгі бағыттары мен нәтижелері
Президенттің айтуынша, қазіргі жүйе бойынша мемлекеттік органдар өз шешімдері мен әрекеттерінің заңдылығын дәлелдеуге міндетті, ал соттар дәлелдемелерді жинауға және іс жүргізу әділдігіне баса назар аударады. Бұл өзгерістер соттардың әдетте билік жағында болады деген бұрыннан қалыптасқан түсінікті өзгертуге көмектесті. Тоқаев бұл әкімшілік әділет реформаларының нақты нәтижесі екенін атап өтті.
Болашақ мақсаттар мен инвесторларға қолдау
- Дауларды болдырмау: Қазақстанның келесі мақсаты – даулар туындағаннан кейін оларды шешуден гөрі, жанжалдар сотқа жеткенге дейін құқықтық және әкімшілік тәуекелдерді басқаруға назар аудару.
- eOtinish платформасы: Бұл мақсаттың бір бөлігі ретінде үкімет eOtinish цифрлық платформасын қолданады, ол азаматтар мен заңды тұлғаларға мемлекеттік органдарға шағымдарды, өтініштерді, ақпараттық сұрауларды және ұсыныстарды электронды түрде жіберуге мүмкіндік береді. Соңғы бес жылда платформа арқылы 16 миллионға жуық өтініш берілген.
- Инвесторлар құқығы: Тоқаев инвесторларға қатысты дауларға ерекше назар аударып, мұндай істердің 80%-ына дейін соттар инвесторлардың пайдасына шешім шығаратынын атап өтті. Үкімет 2026 жылға қарай жалпы 62,7 миллиард доллар инвестиция тартуды мақсат етіп отыр, оның ішінде 25,5 миллиард доллар шетелдік капитал.
Бұл реформалар Қазақстанның инвестициялық күн тәртібімен құқықтық реформаны тығыз байланыстыруға ұмтылуымен тұспа-тұс келеді. Дегенмен, әкімшілік әділет көрсеткіштері оқиғаның бір бөлігін ғана баяндайды. Қазақстан сыбайлас жемқорлық, сот тәуелсіздігі және саяси маңызы бар істерде заңды қолдану мәселелерімен бетпе-бет келуде. Соңғы реформалар азаматтар мен кәсіпкерлерге мемлекеттік органдармен дауларда күшті құралдар берді, бірақ келесі сынақ бұл жетістіктер істер сотқа жеткенге дейін неғұрлым дәйекті әкімшілік практикаға ауыса ма деген сұрақ болады.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: Akorda / Times of Central Asia