Қырғызстан климаттық бейімделу жоспарын ұсынды
Қырғызстан 2035 жылға дейінгі ұлттық климаттық бейімделу жоспарының жобасын қоғамдық талқылауға шығарды. Құжат мұздықтардың азаюы мен өзен ағындарының өзгеруі сумен қамтамасыз етуге, ауыл шаруашылығына және гидроэнергетикаға төнетін қауіптерге жауап ретінде әзірленді. Жоспар климаттық тәуекелдерді картаға түсіру, мониторингті жақсарту және құрғақшылық, су тасқыны мен селге қарсы ерте ескерту жүйелерін жетілдіруді қамтиды.
Қаржылық шығындар және халықаралық көмек
Жобаның алдын ала құны 2026–2035 жылдарға арналған 74,5 миллиард сомды құрайды, оның жартысынан көбі халықаралық серіктестер мен климаттық қорлардан тартылады деп күтілуде. Қырғызстанның климаттық өзгерістерге бейімделуі үшін 2050 жылға дейін шамамен 950 миллион доллар инвестиция қажет деп есептейді Дүниежүзілік банк. Бұл қаражат су ресурстарын, ауыл шаруашылығын және инфрақұрылымды нығайтуға жұмсалады.
Климаттық өзгерістердің әсері
Қырғызстанда орташа температура 1981–2020 жылдар аралығында онжылдық сайын шамамен 0,28°C-қа артқан. 21 ғасырдың басынан бері елдегі мұздықтардың ауданы 16–17%-ға қысқарған. Тіпті қосымша жылыну болмаса да, ғасыр ортасына қарай мұздықтардың көлемі тағы үштен бірден астамға азаюы мүмкін. Бұл өзендердің су режиміне әсер етіп, Нарын және Талас өзендеріндегі ең жоғары ағын уақыты шамамен 50 күнге ертерек жылжыған.
Ауыл шаруашылығына әсері
Ауыл шаруашылығы – ең осал секторлардың бірі. 2024 жылы табиғи көздерден алынған судың шамамен 26%-ы тасымалдау кезінде жоғалған. Сондықтан билік суару жүйелерін жаңғыртуды және суды аз қажет ететін технологияларды енгізуді маңызды бейімделу шаралары деп санайды. Дүниежүзілік банктің болжамынша, бейімделу шаралары қабылданбаса, 2040 жылға қарай Қырғызстанның нақты ЖІӨ 2–3%-ға төмендеуі мүмкін, ал ауыл шаруашылығының суға деген сұранысының 24%-ы қанағаттандырылмай қалуы ықтимал.
Табиғи апаттар қаупі
Жылыну салдарынан табиғи апаттардың қаупі де артып келеді. Солтүстік Тянь-Шаньдағы мұздық көлдердің саны шамамен 30%-ға көбейген, бұл сел мен су тасқыны қаупін арттырады. 2015–2022 жылдары Қырғызстанда тіркелген төтенше жағдайлардың үштен біріне жуығы сел мен су тасқынына байланысты болған.
Орталық Азия үшін маңыздылығы
Қырғызстанның мұздықтары Орталық Азияның ортақ су жүйесінің негізін құрайды. Өзендердің суы төменгі ағыстағы ауыл шаруашылығы үшін де маңызды. Сондықтан Қырғызстан көршілес елдерді су инфрақұрылымын қаржыландыруға және мұздықтарды сақтауға үлес қосуға шақырады. Бұл мәселе халықаралық деңгейде де көтерілуде.
Халықаралық ынтымақтастық
Қырғызстан климаттық қаржыландыруды арттыруды және халықаралық климаттық қорларға қолжетімділікті жеңілдетуді талап етеді. Ел Бишкекте орналасатын Таулы аймақтардың климаттық тұрақтылығы жөніндегі жаһандық орталық құру идеясын алға тартуда. Бұл бастамалар таулы елдердің климаттық өзгерістерге бейімделуіне көбірек көңіл бөлуге бағытталған.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: deposit photos / Times of Central Asia