Орталық Азияның стратегиялық маңызы
Жапония мен Оңтүстік Корея экономикалық қауіпсіздік үшін Орталық Азияның маңыздылығын мойындап, бірақ әртүрлі стратегияларды қолдануда. Екі ел де ресурстарға кедей өндірістік державалар, олардың жетекші салалары импорттық минералдарға тәуелді. Оңтүстік Корея тұтынатын критикалық минералдардың 95%-дан астамын импорттайды, ал Жапония 2010 және 2026 жылдардағы Қытайдың сирек жер элементтерін жеткізудегі үзілістерінен сабақ алды.
Жапонияның тәсілі: институционалдық және ұзақмерзімді
2025 жылғы желтоқсанда Токио «Орталық Азия плюс Жапония» диалогы аясында тұңғыш саммит өткізді, оған барлық бес Орталық Азия президенті қатысты. Жапония бес жыл ішінде аймақта үш триллион иен (шамамен 19 млрд доллар) көлемінде бизнес жобаларды мақсат етіп, критикалық минералдарды жеткізу тізбегін басым бағыт ретінде белгіледі. Қазақстанмен 3,7 млрд долларлық келісімдер пакетіне ұзақмерзімді уран келісімшарты мен галлий жеткізу туралы офтейк келісім кірді. Жапонияның күші – институционалдық қарым-қатынастар, техникалық стандарттар және ұзақмерзімді жоспарлау, ал әлсіздігі – жобалардың меморандумнан өндіріске дейін жылдар алуы.
Оңтүстік Кореяның тәсілі: корпоративті және жылдам
Оңтүстік Корея мемлекеттік дипломатияны корпоративтік орындаумен үйлестіреді. 2024 жылы президент Юн Сок Ёльдің Қазақстанға мемлекеттік сапары кезінде критикалық минералдар туралы меморандумға қол қойылып, кореялық компанияларға литий, хром, уран және сирек жер элементтерін барлау және игеруге мүмкіндік берді. 2026 жылғы қыркүйекте Сеул алғашқы Корея-Орталық Азия саммитін өткізеді. Қазір Қазақстанда 700-ден астам кореялық капитал қатысатын компания жұмыс істейді, ал екіжақты сауда 3,17 млрд долларға жетті. Кореялық тәсілдің артықшылығы – жылдам шешімдер және нақты жобалар, бірақ ол ұзақмерзімді институттарға аз сүйенеді.
Қорытынды
Екі тәсіл де Орталық Азияның критикалық минералдарды диверсификациялаудағы рөлін көрсетеді. Алайда аймақ Қытайды лезде алмастыра алмайды – өңдеу өнеркәсібі мен магнит өндірісінде Пекіннің үстемдігі сақталады. Жапония мен Кореяға жай ғана кен орны емес, барлаудан сенімді жеткізуге дейінгі тұрақты серіктестік қажет.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: TCA, Aleksandr Potolitsyn / Times of Central Asia