Мұнай өңдеу қуатын арттыру жоспары
Қазақстан мұнай өңдеу қуатын екі еседен астамға ұлғайтып, көрші елдерге бензин мен дизель отынын сатуды көздейді. Бұл шикізат экспортына тәуелділікті азайту қажеттігін көрсетеді. Биылғы Каспий құбыр консорциумының (CPC) жұмысындағы үзілістер елдің 2026 жылға арналған мұнай өндіру болжамын 2 млн тоннаға қысқартуға мәжбүрледі.
Өндіріс пен өңдеу көрсеткіштері
2025 жылы Қазақстан 99,6 млн тонна мұнай өндірді, ал оның тек 18,4 млн тоннасы ғана өңделді. Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов тамыз айындағы брифингте өңдеу қуатын 40 млн тоннаға дейін арттыру жоспарланғанын мәлімдеді. Ол дамыған елдердегідей арақатынасқа қол жеткізгісі келетінін айтты: бір бөлік өңделген өнімге үш бөлік шикізат.
Жаңа мұнай өңдеу зауыты
Осы мақсатта Қазақстан жылына 10 млн тоннаға дейін қуаты бар төртінші ірі зауыт салуға дайындалуда. Ықтимал орындар — Маңғыстау, Атырау, Түркістан және Ұлытау облыстары. Жаңа зауыт 2033 жылға қарай іске қосылуы мүмкін, бұл ішкі сұранысты толық қанағаттандырып, K5 стандартындағы мұнай өнімдерінің экспортын кеңейтуге мүмкіндік береді.
CPC үзілістерінің әсері
CPC — Қазақстанның негізгі экспорттық бағыты, ол Ресей арқылы Новороссийскідегі теңіз терминалына барады. Инфрақұрылымға жасалған шабуылдар өндіріске кері әсерін тигізуде. Министрдің айтуынша, CPC-ге жасалған шабуылдар салдарынан өндіріс шығыны шамамен 3,5 млн тоннаны құрады. Бұл шығындардың орнын толтыру үшін ірі кен орындарындағы жөндеу жұмыстарын кейінге шегеру жоспарлануда.
Баламалы экспорттық бағыттар
Астана қосымша экспорттық бағыттарды қарастыруда. Baku-Supsa құбыры жылына 5 млн тонна мұнай тасымалдай алады, дегенмен ол 2022 жылдан бері шектеулі пайдаланылуда. Министр бұл бағытты Қазақстан үшін өмірлік маңызды деп атады. Сонымен қатар, Қазақстан БТК құбыры арқылы жылына 1,2 млн тонна мұнай экспорттайды және бұл көлемді 2,2 млн тоннаға дейін арттыруды жоспарлап отыр.
Қос стратегия
Осылайша, Қазақстан бір уақытта екі стратегияны жүзеге асыруда: шикізат экспорты үшін қосымша бағыттар қажет, ал жаңа өңдеу қуаттары ішкі отын өндірісін арттыруға бағытталған. Өңдеу қуаты 40 млн тоннаға жеткеннің өзінде, ел мұнайының басым бөлігі әлі де шикізат ретінде экспортталатын болады. Алайда CPC үзілістерінен жоғалтқан 3,5 млн тонна, өндірілген мұнайды өңдеу мен сатудың қосымша жолдарының артықшылығын көрсетеді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: deposit photos / Times of Central Asia