C5+1 форматындағы мәдени ынтымақтастықтың жаңа кезеңі
Америка Құрама Штаттары мен Орталық Азия елдері арасындағы C5+1 диалог форматы мәдениет және маңызды минералдар салаларындағы ынтымақтастықты тереңдетуде. 5 маусымда Ташкентте Орталық Азияның бес елі мен АҚШ-тың мәдениет саласының ресми өкілдері бас қосты. Бұл кездесу Астанада өткен C5+1 маңызды минералдар бойынша жеке сессиясы қарсаңында өтіп, апталық күн тәртібін кеңейтті. Енді мәдени мұра, қоғамдық дипломатия, тау-кен өндірісі, инвестиция және жеткізу тізбегі сияқты бағыттар бір аймақтық форматта ілгерілеуде.
Ташкенттегі кездесуге Өзбекстан, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстанның мәдениет министрлері мен АҚШ Мемлекеттік хатшысының қоғамдық дипломатия және қоғамдық істер жөніндегі орынбасары Сара Роджерс қатысты. Күн тәртібінде мәдени және гуманитарлық ынтымақтастық, бірлескен мәдени жобалар, шығармашылық алмасулар, мәдени мұраны қорғау және насихаттау мәселелері талқыланды. Қатысушылар C5+1 Мәдениет жөніндегі тұрақты жұмыс тобын, C5+1 Мәдениет және инновация форумын құру, шығармашылық индустриялардағы ынтымақтастықты нығайту және Орталық Азия мәдениет қызметкерлері үшін АҚШ-тың білім беру және алмасу бағдарламаларындағы орындарды көбейту мүмкіндіктерін қарастырды. Өзбекстан сонымен қатар АҚШ серіктестерімен бірлесіп мәдени білім беру мекемелерінде «Мәдениет үшін ағылшын тілі» орталықтарын құруды ұсынды.
Мәдени мұраны қорғау және экономикалық әлеует
Бұл бастамалар мұражай қызметкерлерін бірлесіп оқытуды, көрмелер ұйымдастыруды, кино және музыка алмасуларын, кураторлар мен мәдени менеджерлерге арналған ағылшын тілі бағдарламаларын, сондай-ақ мұра, туризм және шығармашылық индустрияларда жұмыс істейтін адамдарға арналған АҚШ қолдауымен семинарлар өткізуді қамтуы мүмкін. Кездесу тараптардың 2025 жылғы қарашадағы Вашингтон саммитінен кейін қабылданған мәдени мұра күн тәртібіне деген адалдығын растайтын хаттамамен аяқталды. Халықаралық Орталық Азия институты өнер, әдебиет, театр, кино және музыка салаларындағы бірлескен іс-шаралар мен фестивальдер арқылы ынтымақтастықты қамтығанын атап өтті. Қазақстан тарапы да талқылауды мұражай серіктестіктерімен, мұраны цифрландырумен, кәсіби алмасулармен, туристік маршруттармен және цифрлық жобалармен байланыстырды.
Мәдениет саласы Орталық Азия үкіметтері үшін экономикалық сектор, сонымен қатар бірегейліктің көрсеткіші болып табылады. АҚШ үшін қоғамдық дипломатия Вашингтонға қауіпсіздік және энергетикалық келіссөздерден тыс аймақта белсенді болуға мүмкіндік береді. Ол сонымен қатар C5+1-ге жұмсақ күш қабатын береді, тіл бағдарламаларын, мұражай байланыстарын, мұра жобаларын және шығармашылық алмасуларды қолдана отырып, қарым-қатынасты тек қауіпсіздік немесе ресурстар айналасында құрмай, ықпал етуді қалыптастырады. Мұраны қорғаудың қауіпсіздік жағы да бар. Мәдени мүлікті заңсыз айналымға салу көбінесе шекараны басқару, кеден жұмысы және құқық қорғау органдарымен қабаттасады. Цифрлық жазбалар, ортақ мұражай тәжірибелері және кәсіби оқыту елдерге нысандар мен объектілерді зақымдалмай, ұрланбай немесе шетелге шығарылмай тұрып құжаттауға көмектеседі.
Маңызды минералдар және өңірлік байланыстар
АҚШ-тың өңірлік күн тәртібі мәдениеттен де асып түседі. Сара Роджерс 27 мамыр мен 10 маусым аралығында Өзбекстан мен Түрікменстанды қамтитын аймақтық сапарда болды. Ташкентте ол Сыртқы істер министрі Бахтиёр Саидовпен білім беру, мәдениет, ақпарат алмасу және қоғамдық дипломатия бойынша келіссөздер жүргізді. Бұл C5+1 мәдениет кездесуін екіжақты және өңірлік әңгімелердің үлкен жиынтығына енгізді.
C5+1 форматы үшін келесі аялдама – Астана. 2026 жылғы AMM бағдарламасы 10 маусымда C5+1 маңызды минералдар диалогының іс-шарасын, одан кейін 11-12 маусымда Астана тау-кен және металлургия конгресін өткізуді жоспарлап отыр. Бұл Қазақстанның маңызды минералдар секторын, инвестициялық күн тәртібін және жаһандық жеткізу тізбегіндегі рөлін нақтырақ көрсетеді. Ресми бағдарламада инвестициялық жағдайлар, салық салу, көлік және логистика, стратегиялық металл ретіндегі мыс және минералды ресурстардан инвестициялық жобаларға көшу тақырыптары бойынша панельдік пікірталастар қамтылған. Бағдарламада сонымен қатар B2B және B2G кездесулері, сондай-ақ 13 маусымда «Қармет» кәсіпорнына өндірістік тур қарастырылған, бұл конгреске тікелей іскерлік сипат береді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: L-R: U.S. Ambassador to Uzbekistan Jonathan Henick; U.S. Under Secretary of State for Public Diplomacy and Public Affairs Sarah Rogers; and chairperson of the Uzbekistan Art and Culture Development Foundation Gayane Umerova. Image: TCA, Aleksandr Potolitsyn / Times of Central Asia