Авазадағы кездесу: сауданы ұлғайту басты тақырып
Орталық Азия мемлекеттері мен Әзірбайжан көшбасшылары 8 қазанда Түрікменстанда бас қосты. Аваза шипажайында өткен мемлекет басшыларының сегізінші консультативтік кездесуінде Әзірбайжан алғаш рет топтың толыққанды мүшесі ретінде қатысты. Күн тәртібінде алты ел арасындағы сауданы кеңейту мәселесі тұрды.
Сауда көлемін $20 млрд-қа жеткізу ұсынысы
Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев алты ел арасындағы сауда көлемін шамамен $13 млрд-тан кемінде $20 млрд-қа дейін ұлғайтуды ұсынды. Оның айтуынша, былтыр алты ел арасындағы тауар айналымы олардың жалпы сауда көлемінің небәрі 8%-ын құраған. Ол үкіметтерге осы үлесті арттыру үшін бірлескен іс-қимыл жоспарын әзірлеуді ұсынды.
Басқа көшбасшылардың бастамалары
Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёев өңдеу өнеркәсібіндегі ынтымақтастықты кеңейтуді және 2027 жылы Орталық Азия–Әзірбайжан бизнес форумын өткізуді ұсынды. Қырғызстан президенті Садыр Жапаров аймақтық өнімдерді қолжетімді ету үшін ортақ электрондық сауда платформасын құруды ұсынды.
Кедергілер мен көлік жобалары
Ұлттық нарықтардың жеткіліксіз интеграциясы басты мәселе болып отыр. Тіпті шекаралас елдерде де сауда логистикалық шектеулер мен бизнес жүргізу шарттарының айырмашылығынан тежеледі. Тоқаев қолданыстағы және жоспарланған шекаралық сауда-логистикалық кешендер мен индустриялық орталықтарды бір желіге біріктіруді ұсынды.
Алайда Қазақстанның ірі көлік жобалары тек көршілерге арналмаған. Астана Қытай, Орталық Азия және Еуропа арасындағы жүк транзитін арттыруға инвестиция салып отыр. Жобалар қатарында Мойынты–Қызылжар, Дарбаза–Мақтаарал және Бақты–Аягөз теміржол желілері, сондай-ақ Арал–Каспий тасжолы жобасы бар.
Бұл жоспарларда Қытайдан Қазақстан, Каспий теңізі, Әзірбайжан және Грузия арқылы Еуропаға өтетін Орта дәліз ерекше орын алады. Ол жүкті Ресей аумағын айналып өтуге мүмкіндік береді және дәстүрлі солтүстік бағыттарға балама ретінде қарастырылады.
TRIPP-пен байланыс перспективасы
Қазақстан Орта дәлізді Армения арқылы Әзірбайжанның материктік бөлігін Нахчыванмен байланыстыруға арналған TRIPP (Халықаралық бейбітшілік пен өркендеу маршруты) жобасымен ұштастыру мүмкіндігін зерттеуді ұсынып отыр. Маршрут жоспарлары 2025 жылдың тамызында Вашингтондағы келіссөздерде белгіленіп, Армения мен АҚШ 2026 жылдың маусымында негіздемелік келісімге қол қойды. Жол Арменияның егемендігі мен юрисдикциясында қалады. Астана TRIPP-ке ықтимал қатысуын бағалау үшін техникалық топ құрды. Тоқаев екі көлік бастамасын біріктіруді әзірге тек сарапшылық деңгейде талқылауды ұсынып отыр.
Сауда өсімі және басқа бастамалар
Орталық Азия арқылы жүк ағынының артуы елдер арасындағы сауданың өсетінін білдірмейді. Ол үшін жергілікті өндірушілерге көрші нарықтарға қолжетімділік қажет. Саммитте ортақ су ресурстарын пайдалану мәселесі де қаралып, Тоқаев суды пайдалану жөніндегі аймақтық негіздемелік конвенцияны ұсынды. Сонымен қатар Қазақстан университеттер, зерттеу орталықтары мен технологиялық компаниялар тәжірибе алмаса алатындай жасанды интеллект саласында Орталық Азия серіктестік бағдарламасын құруды ұсынды. Астана Әзірбайжанның қатысуымен ЖИ-ді жауапкершілікпен пайдалану туралы декларация қабылдауды да ұсынды.
Алты көшбасшы саммит қорытындысы бойынша бірлескен мәлімдеме қабылдады. Алайда негізгі сын-қатер — экономикалық ынтымақтастық жөніндегі ұсыныстарды сауда кедергілерін азайтатын және бизнесті шекарааралық жұмысқа ынталандыратын практикалық шараларға айналдыру.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: @akorda / Times of Central Asia
