Жаңа бағдарламаның мақсаты мен ауқымы
Памир мен Тянь-Шань тауларындағы жойылып бара жатқан жануарларды қорғауға арналған жаңа бесжылдық бағдарлама аясында жергілікті табиғатты қорғау ұйымдарына шамамен 100 грант беріледі. Бастама 2026–2031 жылдар аралығында Орталық Азияның бес еліндегі тау экожүйелерін қамтиды.
Бағдарламаның бюджеті $8 миллионға дейін жетеді, оның басым бөлігін Еуропалық одақ Critical Ecosystem Partnership Fund (CEPF) арқылы қаржыландырады. Ұлыбританияның Fauna & Flora табиғатты қорғау ұйымы аймақтағы іс-шараларды үйлестіреді: гранттарды басқарады, техникалық көмек көрсетеді және жергілікті ұйымдарға жобаларды әзірлеуге және басқаруға көмектеседі.
Биоалуантүрлілік үшін маңызы
Памир мен Тянь-Шань таулары әлемдегі биоалуантүрлілік «ыстық нүктелерінің» бірі саналады — мұнда жойылу қаупі төнген бірегей түрлердің шоғырлануы жоғары. Таулы аймақ жеті елдің аумағында, соның ішінде Батыс Қытай мен Ауғанстанның солтүстік-шығысында шамамен 860 мың шаршы шақырымды алып жатыр.
Бұл өңірде Мензбир суыры, дала қыраны, Жетісу тритоны және басқа да сирек жануарлар мекендейді. Тауларда аймақтық тұрғыдан жойылу қаупі төнген 20-дан астам қызғалдақ түрі де өседі.
Қауіптер мен бағдарламаның басымдықтары
Бұл экожүйелерге төнетін негізгі қауіптерге мекендеу ортасының жоғалуы мен бөлшектенуі, браконьерлік, малды шамадан тыс жаю және климаттың өзгеруі жатады. Мекендеу ортасының бөлшектенуі тау жануарлары үшін ерекше қауіпті, өйткені жолдар, шаруашылық қызмет және басқа да кедергілер жануарлардың популяциялар арасында қозғалуын қиындатады.
Бағдарлама жергілікті табиғатты қорғау жобаларын қаржыландырады, әсіресе жойылып бара жатқан түрлерді қорғауға және жануарлардың экологиялық дәліздерін сақтауға басымдық береді. Шамамен 100 грант жоспарланып отыр, оны алушылар оқыту мен техникалық қолдаудан да өтеді. Мақсат — халықаралық қаржыландыру аяқталғаннан кейін жергілікті ұйымдардың табиғатты қорғау жобаларын дербес басқаруын қамтамасыз ету.
Алдыңғы кезең және аймақтық тәжірибе
Бұл — CEPF-тің Орталық Азияның тау экожүйелеріне салымының екінші кезеңі. Алдыңғы кезеңде, 2019–2025 жылдары, қор табиғатты қорғау жобаларына шамамен $7,4 миллион бөлген болатын. Жаңа бағдарлама тағы бес жылға созылады.
Аймақтағы ең маңызды табиғатты қорғау бастамаларының бірі қар барысын сақтауға бағытталған. 2025 жылдың сәуірінде Қырғызстан 792 мың гектардан астам аумақты қамтитын «Ақ Илбирс» экологиялық дәлізін құрды. Ол Хан-Тәңірі табиғат паркін, Сарычат-Ерташ және Нарын қорықтарын байланыстырып, сирек жануарлар пайдаланатын мекендеу орталары арасындағы байланысты сақтауға көмектеседі.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: deposit photos / Times of Central Asia
