Аймақтағы ірі электр ақауы
14 тамызда Орталық Азияның бірнеше елінде — Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан және Тәжікстанда ірі электр ақауы болды. Алматыда жергілікті уақыт бойынша сағат 14:38-де төрт ауданда жарық өшіп, қалада көлік қозғалысы мен қоғамдық көлік жұмысы бұзылды. Бағдаршамдар істемей қалды, кейбір кәсіпорындар жабылды, метро уақытша тоқтап, жолаушылар эвакуацияланды.
Қырғызстанда Бішкек пен Ыстықкөл облысының кейбір бөліктерінде жарық өшкені хабарланды. Өзбекстан Энергетика министрлігінің мәлімдеуінше, көрші елдің энергожүйесіндегі ақау Орталық Азияның біртұтас энергожелісіне әсер етіп, Сурхандария және басқа аймақтарда үзілістер тудырған. Тәжікстанда Душанбеде және басқа қалаларда сағат 15:00 шамасында жарық өшті.
Себеп туралы әртүрлі мәлімдемелер
Қазақстандық KEGOC компаниясы алдын ала мәлімдемесінде ақауды Қырғызстандағы Токтогул ГЭС-індегі төтенше жағдаймен байланыстырды. Олардың айтуынша, Токтогул ГЭС-інде жалпы қуаты 600 МВт екі гидроагрегаттың авариялық тоқтауы салдарынан Солтүстік-Оңтүстік транзиттік желісінде қуат асқыны пайда болып, қорғаныс жүйелері желіні ажыратқан. Нәтижесінде Қазақстанның оңтүстік аймағы бірыңғай энергожүйеден бөлініп қалған.
Алайда Қырғызстанның энергетикалық шенеуніктері басқа нұсқаны ұсынды. Олардың мәлімдеуінше, сағат 15:34-те Қазақстанның солтүстік және оңтүстігін жалғайтын жоғары вольтті желіде сыртқы ақау болған. Бұл Орталық Азия энергожүйесін бөліп тастап, Қырғызстан уақытша автономды режимде жұмыс істеуге мәжбүр болған.
Орталық Азия энергожүйесінің өзара тәуелділігі
Бұл оқиға Кеңес одағы кезінде құрылған Орталық Азия энергожүйесінің (CAPS) өзара тәуелділігін тағы бір рет көрсетті. Бұл жүйе аймақтағы су-энергетикалық келісімге негізделген, онда жоғарғы ағыстағы республикалардың гидроэлектростанциялары төменгі ағыстағы ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету үшін жұмыс істейтін.
Кеңес одағы ыдырағаннан кейін трансшекаралық энергия алмасу азайды. 1999 жылы Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан және Өзбекстан параллель жұмыс істеу туралы келісімге қол қойды. Түрікменстан 2003 жылы жүйеден шықты, ал Тәжікстан 2009 жылы Өзбекстаннан ажыратылды. Тәжікстан мен Өзбекстан 2018 жылы электр энергиясы саудасы туралы келісімге қол қойды, ал Тәжікстанның оңтүстік-батыс бөлігі 2024 жылы CAPS-ке қайта қосылды.
Сарапшылардың бағасы
Қазақстан Энергетика министрлігі жанындағы Қоғамдық кеңестің төрағасы Жақып Хайрушев 16 тамыздағы бағасында бұл оқиға елдің оңтүстік энергожүйесі үшін маңызды сынақ болғанын айтты. Оның пікірінше, авариялық қорғаныс жүйелері ақаудың таралуын шектеп, электр энергиясын кезең-кезеңімен қалпына келтіруге мүмкіндік берді. Қазақстанда электр шектеулері сағат 17:00-ге қарай алынды, бірақ Қазақстан мен Қырғызстан ақаудың бастапқы себебі туралы дауласуды жалғастыруда.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: @TCA / Times of Central Asia