Data Center Valley жобасы: амбиция мен шындық
Қазақстанның солтүстігіндегі Экібастұз қаласының маңындағы далада алып құрылыс алаңы орналасқан. 2027 жылдан бастап бұл аймақта алып жасанды интеллект кампусының алғашқы бөлігі пайдалануға берілуі тиіс. Data Center Valley деп аталатын жобаның толық қуаты 1 гигаваттқа жетуі жоспарланған. Толық қуатта жұмыс істегенде, ол жылына 8,8 тераватт-сағатқа дейін электр энергиясын тұтынуы мүмкін, бұл Қазақстанның қазіргі электр өндірісінің шамамен 7 пайызын құрайды.
Жобаны американдық Firebird.ai компаниясы мен мемлекеттік Қазақтелеком бірлесіп жүзеге асыруда. Алғашқы 50 мегаватттық қуаттылықтағы нысан 2027 жылдың маусымында іске қосылуы тиіс. Алайда, бұл футуристік жоба елдегі нақты энергетикалық жағдайға тап болады. Энергетика министрлігінің мәліметінше, Қазақстандағы экономикалық және өнеркәсіптік өсу генерациялаушы қуаттарды жаңғырту қарқынынан асып түсуде. 2025 жылы ішкі өндіріс пен тұтыну арасындағы алшақтық 1,5 тераватт-сағатқа жетіп, ел Ресейден электр энергиясын импорттауға мәжбүр болды.
Көмірден алгоритмге: Экібастұздың рөлі
Экібастұздағы жауап бір сөзбен айтқанда — көмір. Қазақтелеком төрағасы Бағдат Мусиннің айтуынша, Қазақстан Экібастұз көмірін цифрлық экспорттық табысқа айналдыруда. Жергілікті жерде өндірілген электр энергиясы халықаралық деңгейде сатылатын есептеу қызметтеріне айналады. Жобаға Amazon және G42 сияқты ірі компаниялар қатысуға ниет білдірген, сондай-ақ Microsoft және OpenAI-мен келіссөздер жүргізілуде.
Экібастұзда әлемдегі ең ірі ашық әдіспен өндірілетін көмір кеніштерінің бірі — Богатырь орналасқан. Кеніштің операторы Богатырь Көмір компаниясының бас директоры Евгений Мастернактың пікірінше, Экібастұз — өте орынды таңдау, өйткені мұнда энергия мол және арзан, ал электр станциясы мен тұтынушы арасындағы қашықтық аз болғандықтан, тарату кезіндегі жоғалтулар шектеледі. Компания жылдық өндірісті 2024 жылғы 42 миллион тоннадан 2032 жылға қарай 56 миллион тоннаға дейін арттыруды жоспарлап отыр.
Қағаздағы артықшылық: Энергия балансының қайшылықтары
Көбірек көмір өндіру — бір нәрсе, бірақ оны электр энергиясына айналдыру — басқа мәселе. Қазақстанның ескірген электр станциялары жобаның ең осал тұсы болып табылады. S&P Global мәліметтері бойынша, 2024 жылға қарай дәстүрлі электр станцияларының негізгі жабдықтарының орташа тозуы 56,8 пайызға жеткен. Станциялардың үштен бірінен астамында тозу деңгейі 70 пен 90 пайыз аралығында.
Үкімет 2027 жылдан бастап елдің электр энергиясына сұранысты толық қанағаттандырып, артық қуатқа ие болатынын мәлімдейді. Алайда, Энергетика министрлігінің ресми қуат балансы бойынша, 2027 жылы қажетті резервті есепке алғанда 2,366 гигаватт тапшылық болжанады. Үкімет 2029 жылдың соңына қарай ел бойынша шамамен 13 гигаватт қосымша қуат енгізуді уәде етеді, бірақ нақты жобалар тізімінде тек 3 гигаватт қана көрсетілген. Сарапшылар жобаның мерзімінде іске асуына күмәнмен қарайды, себебі құрылыс кідірістеріне қарсы жоспар жоқ.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: The new conveyor inside Bogatyr coal mine; all images: TCA, Manon Madec / Times of Central Asia
