Астана — цифрлық диалог алаңы
2026 жылғы 1–3 қазанда Астанада AI & Digital Bridge 2026 форумы өтті. NVIDIA негізін қалаушы және CEO-сы Дженсен Хуанг 23 қазанда астанаға келіп, Қазақстан Премьер-министрінің орынбасары және Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиевпен fireside chat форматында сұхбаттасуы жоспарланған.
Times of Central Asia басылымына берген сұхбатында Мәдиев Қазақстанның стратегиясы тек деректер орталықтарын салумен шектелмейтінін атап өтті. Елдің цифрлық дамуы қалыптасқан мүмкіндіктерге — жетілген электрондық үкімет жүйесіне, энергетикалық және өнеркәсіптік базаға, трансшекаралық талшықты-оптикалық және деректер транзиті инфрақұрылымына, сондай-ақ өсіп келе жатқан технологиялық секторға — сүйенеді. Мақсат — деректерді тасымалдау мен шикізат экспортынан деректерді өңдеуге және технологияларды ішкі нарықта өндіруге көшу.
Бұл бастама Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстанды толық цифрлық ұлтқа айналдыру, жасанды интеллектті экономиканың барлық саласына интеграциялау туралы үндеуімен үндеседі.
Цифрлық қызметтер және стартаптардың өсуі
Мәдиев Қазақстанның GovTech саласындағы жетістіктерін атап өтті. БҰҰ-ның Электрондық үкіметті дамыту индексінде ел 24-орында тұр. Мемлекеттік қызметтердің 90%-дан астамы онлайн қолжетімді, транзакциялардың шамамен 90%-ы қолма-қол ақшасыз, ал 40-қа жуық жеке құжат цифрландырылған. Цифрлық құжаттардың заңдық күші қағаз құжаттармен бірдей.
Маңызды қадам — үкіметтің цифрлық платформасын банктерге ашу. Kaspi, Halyk және Freedom сияқты банктер мемлекеттік қызметтерді клиенттер қолданатын платформаларға интеграциялай алады. Бұл қызметтердің қолжетімділігін арттырады.
Мәдиев көлік сатып алу мен қайта тіркеуді қосымша арқылы 3–5 минутта аяқтау, ипотеканы бір күнде мақұлдау, сондай-ақ аналардың жаңа туған нәрестелерді тіркеп, жәрдемақыны тікелей банк шотына алуы сияқты мысалдарды келтірді. Мақсат — қызметтерді адамның өмірлік оқиғаларына байланысты ұйымдастыру.
Astana Hub-та 2500-ден астам тіркелген стартап пен IT-компания бар, олар 100-ден астам елге қызмет экспорттайды. Желі Қазақстан бойынша және Silicon Valley, Шанхай, Дубайға таралған, Оңтүстік-Шығыс Азия мен Еуропада кеңейту жоспарлануда. Венчурлік қор-қорлар көлемі шамамен 115 млн долларды құрайды.
Аймаққа қызмет ететін байланыс
Қазақстан халықаралық трафикті тасымалдайды. Kazakhtelecom-ның 2024 жылғы жылдық есебіне сәйкес, Еуропа–Өзбекстан транзиттік қуаты 200 Гбит/с, Еуропа–Қырғызстан бағытында 100 Гбит/с. Internet Society Қазақстанның жоғары байланыс әртүрлілігін «Өте жақсы» деп бағалайды.
2024 жылы Қазақстанның халықаралық интернет қуаты шамамен 11,1 Тбит/с болды. Internet Society зерттеуі Ресеймен 17, Қытаймен 2, Қырғызстанмен 3, Өзбекстанмен 2 және Түрікменстанмен 1 трансшекаралық талшықты-оптикалық қосылу нүктесін бағалайды. Kazakhtelecom 2024 жылы 1+1 резервтеумен алты 100 Гбит/с Қытай–Ресей транзиттік арнасын құрғанын хабарлады.
Мәдиев Транскаспий талшықты-оптикалық желісі 6 Тбит/с-қа дейін қуат қосатынын, ал Қазақстан арқылы өтетін Батыс–Шығыс магистралі кемінде 12 Тбит/с-қа арналғанын айтты. Соңғысы ел ішінде транзиттік трафикті тасымалдауға арналған. Жоба 2026 жылдың соңында іске қосылуы жоспарланған.
Жаңа бағыттар қолданыстағы инфрақұрылымды толықтырады, қуат пен резервтілікті арттырады. Мәдиевтің айтуынша, жаңа қосылыстар Қазақстанда орналасқан бұлттық және AI инфрақұрылымына батысқа қарай, соның ішінде Еуропада, шамамен 1 млрд адамға қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. Көрші елдер жаңа кабельде қуатты резервтеуге дайын, дегенмен ол оларды атаған жоқ.
Сол инфрақұрылым аймаққа есептеу қуатын да жеткізе алады. Мәдиевтің пікірінше, көрші елдердің компаниялары мен мекемелері тиісті комплаенс талаптарын сақтай отырып, Қазақстанның AI инфрақұрылымына бұлттық қызметтер арқылы қол жеткізе алады. Ол OpenAI мысалын келтіре отырып, есептеу ресурстарын Қазақстанда орналастыру Орталық Азия пайдаланушылары үшін қызметті жақсартатынын түсіндірді.
Қазақстан сондай-ақ шамамен бір жарым-екі жыл ішінде ауылдардың 90%-дан астамын талшықты-оптикалық байланыспен қамтуды, қалғанын спутниктік қызметтермен қамтуды мақсат етеді. OneWeb және Starlink лицензияланған ұлттық провайдерлер ретінде аталды. Amazon Leo-мен келісім жасалған, қызмет 2027 жылы басталуы мүмкін. Shanghai SpaceSail тағы бір провайдер ретінде аталды.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Deputy Prime Minister and Minister of Artificial Intelligence and Digital Development of Kazakhstan, Zhaslan Madiyev; image: TCA, Aleksandr Potolitsyn / Times of Central Asia
