Қырғызстандағы инфляцияға қарсы шаралар
Қырғызстан үкіметі 2026–2027 жылдарға арналған бағаны тұрақтандыру және инфляцияны тежеу жоспарын әзірледі. Жобаның құны шамамен 419 миллион долларды құрайды. Негізгі мақсат – азық-түлік өндірісін арттыру және мемлекеттік қорларды жинақтау. Алайда, негізінен Ресейден импортталатын отын бағасы инфляциялық қысымның басты көзі болып қалуда.
Инфляция деңгейі және азық-түлік бағасының өсуі
2026 жылдың алғашқы жеті айында Қырғызстанда тұтыну бағалары мен тарифтер 2025 жылдың желтоқсанымен салыстырғанда 6,7%-ға өсті. Орташа жылдық инфляция 10,7% құрады. Азық-түлік бағасы ерекше қарқынмен өсті: жаңа піскен жемістер 16%-ға, ет өнімдері 14,5%-ға қымбаттады. Қой етінің бағасы 23,1%-ға, жылқы еті 16%-ға, сиыр еті 14,2%-ға өсті.
Үкіметтің ет нарығына араласуы
Билік ет нарығына тікелей араласты. Наурыз айында Қырғызстан мал экспортына алты айлық тыйым салды. Сондай-ақ, жыл басында сиыр және қой етіне бағаны уақытша мемлекеттік реттеу енгізілген, бірақ ол 2 мамырда аяқталды.
Жоспардың негізгі бағыттары
Жоспарға сәйкес, өнімді мал басын кемінде 20 мың басқа арттыру көзделген. Агробизнес субъектілеріне жеңілдікті несиелер беріледі, ал сүт және құс шаруашылығына субсидиялар қарастырылған. Барлық жеті облыста жалпы сыйымдылығы 18 мың тонна болатын қоймалар салу жоспарлануда. Фермерлерге 68 мың тонна тұқым және қажетті мөлшерде минералды тыңайтқыштар беріледі.
Сонымен қатар, үкімет ішкі нарықты бидаймен қамтамасыз етуді және жергілікті өндірушілерден мемлекеттік қорға қосымша 20 мың тонна бидай сатып алуды жоспарлап отыр. Жоба ауыл шаруашылығы өнімдерін тікелей жеткізу арналарын құруды және делдалсыз жұмыс істейтін бөлшек сауда желісін кеңейтуді көздейді.
Отын импортына тәуелділік
Қырғызстан мұнай өнімдерінің барлығын дерлік импортқа тәуелді. Энергетика министрінің орынбасары Насипбек Керимовтің айтуынша, соңғы жылдары Ресей елдің жылдық отын қажеттілігінің шамамен 95%-ын қамтамасыз еткен. Жалпы тұтыну көлемі шамамен 2 миллион тоннаны құрайды.
Биыл жазда Ресейде мұнай өңдеу зауыттарының жұмысындағы ақаулар, жоғары маусымдық сұраныс және көлік мәселелеріне байланысты отын тапшылығы күшейді. Мәскеу отын экспортына шектеулер енгізіп, ішкі нарықты қамтамасыз ету үшін импортқа жүгінді. Бұл Қырғызстанға да әсер етті: 12 тамыздағы жағдай бойынша АИ-92 бензинінің орташа бағасы литріне 88,24 сомға жетіп, шілдедегі орташа деңгейден 6%-ға өсті. АИ-95 бағасы 12%-ға өсіп, 109,24 сомды құрады, дизель отыны 5%-ға қымбаттап, 102,08 сом болды.
Инфляция болжамы және орталық банк шаралары
Үкімет жыл соңындағы инфляция болжамын бұрынғы 9%-дан 14–15%-ға дейін көтерді, себептердің бірі ретінде отын бағасының өсуін атады. Ұлттық банк 27 шілдеде базалық мөлшерлемені 12% деңгейінде сақтады. Сыртқы инфляциялық тәуекелдер ретінде әлемдік азық-түлік бағасының тұрақсыздығы және Ормуз бұғазы арқылы мұнай өнімдерін жеткізудегі ықтимал үзілістер аталып отыр. Орта мерзімді инфляция мақсаты – 5–7%.
Отын жеткізуді әртараптандыру әрекеттері
Қырғызстан ресейлік отынды тез алмастыра алмайды, бірақ импорттаушылар алыс елдерден жеткізуді қарастыра бастады. Қырғызстан мұнай сатушылар қауымдастығының президенті Канатбек Эшатовтың айтуынша, ресейлік зауыттардан жеткізу көлемінің азаюына байланысты Беларусь, Әзірбайжан, Түркия және басқа елдерден жеткізу басталды. Қытай және Қазақстанмен де келіссөздер жүргізілуде. Эшатов тамыз-қыркүйек айларында айтарлықтай жақсаруды күтуге болмайтынын ескертті.
17 тамызда Қырғызстан министрлер кабинеті төрағасының орынбасары Эрлис Акунбеков Үрімшіде Sinopec өкілдерімен кездесті. Оннан астам қырғыз мұнай компаниясының басшылары қатысты. Кездесуде мұнай өнімдерін тікелей жеткізу, көлік және кедендік рәсімдеу мәселелері талқыланды. 19 тамызда Қытай Ұлттық мұнай корпорациясымен (CNPC) қосымша жеткізу келісімдеріне қол жеткізілді. Алайда, алыс елдерден жеткізу жаңа бағыттарды қажет етеді және көлік шығындарын арттырады.
Экономикалық өсу және қорытынды
Қырғызстан экономикасы өсуін жалғастыруда: 2026 жылдың шілдесіне қарай ЖІӨ өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11,1%-ға өсті. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында орташа айлық жалақы шағын бизнесті есептемегенде 53 759 сомды (шамамен 615 доллар) құрады. Номиналды жалақы 27,5%-ға, нақты жалақы 15,3%-ға өсті.
Ұсынылған жоспар ішкі азық-түлік бағасының қысымын тежеуге көмектесуі мүмкін, бірақ инфляцияны Ұлттық банктің мақсатты деңгейіне қайтару Ресейден отын жеткізу қаншалықты тез тұрақталатынына байланысты болады.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: deposit photos / Times of Central Asia