Орталықтың ашылуы және мақсаты
Қырғызстанда 23 қазанда қар барысын зерттеу мен оңалтуға арналған Ak Ilbirs орталығы ашылды. Ыстықкөл жағасындағы Ананьево ауылында орналасқан нысан қар барысының мінез-құлқын зерттеп, олардың санын арттыру жұмыстарына қолдау көрсетеді. Ашылу рәсімі Халықаралық қар барысы күніне тұспа-тұс келді. Орталықты құруға Ресейдің Татарстан Республикасы көмектесті; оның басшысы Рөстәм Минниханов салтанатқа Қырғызстан премьер-министрі Адылбек Касымалиевпен бірге қатысты.
Түрдің жай-күйі және қауіптер
Қар барысы Азияның 12 елінің таулы аймақтарында, соның ішінде Қырғызстанда да мекендейді. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) түрді осал деп жіктейді. Олардың санына браконьерлік, қоректік базаның азаюы және жергілікті малшылармен қақтығыстар қауіп төндіреді. Барыстың жасырын мінез-құлқы мен шалғай мекендейтін ортасы олардың санын бағалауды ерекше қиындатады.
Қырғызстанның халықаралық бастамалары
Қырғызстан қар барысын қорғау жөніндегі халықаралық күш-жігерде маңызды рөл атқарады. 2023 жылы қар барысы Қырғызстанның ұлттық символы деп танылды. Келесі жылы Бішкектің бастамасымен Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 23 қазанда Халықаралық қар барысы күнін белгіледі.
Экологиялық дәліз және туризм перспективалары
2025 жылдың сәуірінде Қырғызстан Ыстықкөл облысында 792 мың гектардан астам аумақты қамтитын Ak Ilbirs экологиялық дәлізін құрды. Ол Хан-Тәңірі табиғат паркін, Сарышат-Ерташ және Нарын қорықтарын байланыстырады. Мұндай дәліздер барыстарға таулы мекендер арасында қозғалуға мүмкіндік беріп, оқшауланған популяциялардың генетикалық әртүрлілігін жоғалту қаупін азайтады.
Сонымен қатар Қырғызстан қар барысы мекендейтін аумақтарда туризмді дамыту мүмкіндіктерін қарастыруда. Үндістанның SUJAN Luxury Hospitality компаниясы жергілікті тұрғындарды тарта отырып, жабайы табиғатты бақылау мен ғылыми экспедициялар ұйымдастыруды ұсынды. Әлі талқыланып жатқан ұсыныс рейнджерлерді оқыту мен туристік инфрақұрылымды дамытуды да қамтиды. 2025 жылы Қырғызстанның қорықтары мен ұлттық парктеріне 271 мыңнан астам турист келді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 24%-ға көп. Кіруден түскен кіріс екі еседен астам өсіп, 431 мың долларды құрады.
Сақтық шаралары қажет
Алайда қар барысы адам әрекетінен жалтаратындықтан, олардың мекенінде туризмді дамыту маршруттар мен келушілер санын мұқият басқаруды талап етеді. Орталықтың ашылуы мен экологиялық дәліздің құрылуы Қырғызстанның түрді сақтап қалу жолындағы кешенді тәсілін көрсетеді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: Eric Kilby / Times of Central Asia
