Сырдария алабындағы жер деградациясына қарсы жоба
Қырғызстан Сырдария өзені алабындағы деградацияға ұшыраған жерлерді қалпына келтіруді жоспарлап отыр. Бұл бастама мұздықтардың азаюы мен орман жамылғысының қысқаруы Орталық Азияның негізгі су жүйелерінің бірінің болашағына алаңдаушылық тудырған кезде жасалып отыр.
Жобаның негізгі параметрлері
Төрт жылға созылатын жоба Жалалабат облысында кемінде 264 гектар жерді қалпына келтіреді, негізінен Қызыл-Үңкүр және Тоскол-Ата орман шаруашылықтарының аумағында. Зақымдалған жерлерде, соның ішінде ормандар мен ауылшаруашылық алқаптарында жүргізілетін жұмыстардан 27 мыңнан астам адам тікелей пайда көреді деп күтілуде.
Жобаны Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауылшаруашылық ұйымы (ФАО) елдің Орман шаруашылығы қызметімен бірлесіп, Жаһандық экологиялық қордың қаржыландыруымен жүзеге асырады. Жұмыс аясында агроорман шаруашылығы, тұрақты жер және су ресурстарын басқару тәжірибелері, экожүйелерді қалпына келтіру, сондай-ақ жер деградациясы мен табиғи қауіптерді мониторингілеу қамтылады. Сондай-ақ жоба шамамен 2,22 миллион метрикалық тонна көмірқышқыл газының шығарылуын болдырмауға немесе сіңіруге бағытталған.
Алаптың трансшекаралық маңызы
Жоғарғы ағыстағы жағдай Жалалабаттан әлдеқайда алыс аумақтардағы сумен жабдықтауға әсер етеді. Нарын өзені Қырғызстанда бастау алып, Өзбекстанда Қарадариямен қосылып Сырдарияны құрайды, ол Тәжікстан мен Қазақстан арқылы өтіп, Солтүстік Арал теңізіне жетеді. Оның суы ірі егіншілік алқаптарын, сондай-ақ су қоймалары мен гидроэлектр станцияларының тізбегін қоректендіреді.
Мұздықтардың шегінуі және өзен ағынының уақытының өзгеруіне байланысты бұл жүйені басқару қиындап барады. Қырғызстан таулық ағын суға қатты тәуелді және қыста гидроэнергетика үшін су қажеттілігі мен жазда төменгі ағыстағы ауыл шаруашылығының суға деген сұранысы арасындағы ұзақ мерзімді маусымдық теңгерімсіздікке тап болады.
Жалалабаттағы жұмыстар алаптың ауқымымен салыстырғанда шағын, алайда ел климаттың өзгеруінің су ресурстарына әсерін қайта бағалап жатқан кезде басталып отыр. Таулы ормандар мұздықтармен және өзен бастауларымен тығыз байланысты, сондықтан жер деградациясы ішкі және төменгі ағыстағы су ресурстарын басқару мәселесіне айналады.
2035 жылға дейінгі ұлттық климаттық бейімделу жоспары осы тәуекелдерді шешу үшін жаңа мониторинг және ерте ескерту жүйелерін құруды қарастырады.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: @depositphotos / Times of Central Asia
