Қырғызстанның Венеция биенналесіне қатысуы
Орталық Азия аймағы заманауи өнер әлеміндегі өз орнын нығайтып келеді. Бұл тұрғыда өнер әлемінің «Олимпиадасы» саналатын Венеция биенналесінің символдық маңызы зор. Соңғы жылдары Қазақстан мен Өзбекстан өнер саласында халықаралық деңгейде белсенділік танытса, енді Қырғызстан да бұл үрдістен қалыс қалмауға ниетті.
2026 жылғы 61-ші Венеция биенналесінде Қырғызстан өзінің ұлттық павильонымен екінші рет қатысады. Ел бұған дейін 2022 жылы «Тұран қақпалары» инсталляциясымен дебют жасаған болатын. Биылғы павильонның орталық тұлғасы – Бішкекте туып, Италияда тұрып жатқан суретші Алексей Моросов. Ол Венециядағы бұрынғы Санта Катерина шіркеуінде «BELEK» атты көрмесін ұсынады. «BELEK» қырғыз тілінен аударғанда «сыйлық» деген мағынаны білдіреді.
«BELEK» көрмесінің тұжырымдамасы
Өнертанушы Джеральдин Леардидің кураторлығымен ұйымдастырылған көрме су тақырыбына және Қырғызстанның жомарттық дәстүріне арналған. Шіркеудің тарихи кеңістігімен тығыз байланыстағы туындылар оның ерекше атмосферасын толықтырады. Моросовтың айтуынша, оған орынның «рухына» мән беру және оны өнер құралы ретінде құрметпен пайдалану маңызды болған. Суретшінің өзі «мета-көшпенділік» ұғымын қолдана отырып, өзінің шығармашылығында шығыс пен батыс мәдениеттерін біріктіретінін атап өтеді.
Көрменің негізгі тақырыптары
- Су: Таулы ел ретінде Қырғызстан Орталық Азиядағы тұщы судың негізгі көздерінің бірі болып табылады. Көрмеде мұздықтар мен өзендер, сондай-ақ кеңестік кезеңдегі гидротехникалық инфрақұрылымның қалдықтары бейнеленген бейне жұмыстар ұсынылған. Моросов Қырғызстанның суды «сыйлық» ретінде беруінің қазіргі жағдайда «құрбандыққа» айналғанын айтады.
- Адам мен жылқы қарым-қатынасы: Аймақ үшін жылқының маңызы зор. Көрмеде көне ат спорты – Көк-Бөрі ойынына ерекше назар аударылған. Бұл спорт түрі ұжымдық рух пен симбиотикалық өмірдің символы ретінде көрсетіледі. Сонымен қатар, кентавр мүсіні көрменің орталық бөлігін құрайды.
- «Манас» эпосы: Жарты миллионнан астам жолдан тұратын көне қырғыз эпосы «Манас» көрмеде «Теміркесік» атты биік тік мүсін арқылы ұсынылған. Бұл мүсін жер мен аспанның байланысын бейнелеп, шіркеудің ең қасиетті бөлігіне орналастырылуы арқылы ортағасырлық Венецияның готикалық сәулетімен ерекше диалог құрады.
Материалдар және шығармашылық тәсіл
Моросовтың шығармашылығында мүсіндер, бейне және кескіндеме туындылары бар. Ол мүсіндерінде екі негізгі материалды қолданады: Италияда «terra cruda» деп аталатын құрғақ саз және Қырғызстанда қасиетті ағаш саналатын терек ағашы. Бұл материалдарды қолдану өнердегі өнеркәсіптік дизайн мен неолит дәуірінен келе жатқан көне материалдар арасындағы диалогты көрсетеді. Суретші сонымен қатар, Веронезенің туындыларымен диалог құру үшін «Венеция жасылы» пигментін және көміртегіні пайдаланады.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: All images courtesy of the artist Alexey Morosov / Times of Central Asia