Кіріспе
Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёев 31 тамыз бен 1 қыркүйек аралығында Қырғызстанның Бішкек қаласына жұмыс сапарымен барып, Шанхай ынтымақтастық ұйымының (ШЫҰ) саммиті мен ШЫҰ Плюс отырысына қатысты. Екі күндік сапар барысында ол халықаралық көшбасшылармен жоғары деңгейдегі келіссөздер жүргізіп, аймақтық байланыстарды нығайтуға, тұрақтылық пен орнықты дамуға бағытталған стратегиялық бастамаларды ұсынды.
Екіжақты кездесулер
Саммит аясында Мирзиёев бірқатар халықаралық көшбасшылармен екіжақты кездесулер өткізді. Қытай Халық Республикасының Төрағасы Си Цзиньпинмен кездесуде өзбек-қытай қатынастарының дамуы атап өтіліп, алдағы жылдары екіжақты сауда көлемін 30 миллиард долларға жеткізу ұсынысы жасалды. Тараптар сондай-ақ BYD компаниясымен электромобиль өндірісін қоса алғанда, технологиялық ынтымақтастық мәселелерін талқылады.
БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерришпен кездесуде БҰҰ-мен ынтымақтастықты нығайту және ұйымды реформалау бастамаларын қолдау талқыланды. АҚШ президентінің Оңтүстік және Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілі Серхио Гормен кездесуде энергетика, көлік, маңызды минералдар, цифрлық технологиялар, жасанды интеллект және ауыл шаруашылығы салаларындағы ынтымақтастық, сондай-ақ алдағы C5+1 іс-шаралары мен Өзбекстан-АҚШ бизнес және инвестициялық кеңесіне дайындық мәселелері қарастырылды.
Аймақтық әріптестермен келіссөздер
Өзбекстан көшбасшысы Пәкістан премьер-министрі Шехбаз Шарифпен де кездесіп, Пәкістанның ШЫҰ төрағалығын қабылдауын құттықтады. Тараптар тоқыма, медицина, фармацевтика және ауыл шаруашылығы салаларындағы жобаларды жеделдету үшін бірлескен жол картасын әзірлеуге келісті. Ресей президенті Владимир Путинмен кездесуде жыл басынан бері екіжақты сауда көлемінің 12 пайызға өскені атап өтіліп, өнеркәсіп, энергетика, металлургия және көлік салаларындағы ірі бірлескен жобаларды жеделдету қажеттігі айтылды.
ШЫҰ саммитіндегі бастамалар
1 қыркүйекте Мирзиёев ШЫҰ-ның құрылғанына 25 жыл толуына арналған мерейтойлық отырысында сөз сөйледі. Қырғызстан президенті Садыр Жапаров төрағалық еткен жиынға Беларусь, Үндістан, Иран, Қазақстан, Қытай, Пәкістан, Ресей және Тәжікстан көшбасшылары қатысты. Мирзиёев Орталық Азияны ШЫҰ-ның географиялық және стратегиялық өзегі деп атап, ұйым «Шанхай рухына» сай тең диалогты сақтап, аймақтық тұрақтылық пен орнықты дамуды қолдап келе жатқанын атап өтті.
Геосаяси бөліністер мен халықаралық шиеленістер жағдайында Мирзиёев ШЫҰ-ның ұзақ мерзімді перспективасын айқындауды ұсынып, «ШЫҰ 2040: Ортақ даму кеңістігі» бастамасын таныстырды. Бұл бастама инвестициялар, технологиялар мен білім алмасуға, инфрақұрылым мен өнеркәсіптік ынтымақтастықты кеңейтуге бағытталған.
Экономикалық және технологиялық ынтымақтастық
Экономикалық ынтымақтастық басым бағыттардың бірі болды. Мирзиёев арнайы экономикалық аймақтарды, өндірісті, нарықтар мен логистиканы біріктіретін ШЫҰ-ның өнеркәсіптік ынтымақтастық картасын әзірлеуді ұсынды. Сондай-ақ ол көлік, энергетика, өнеркәсіптік ынтымақтастық және цифрлық инфрақұрылым салаларындағы басым жобаларды қаржыландыру үшін ШЫҰ Даму банкін практикалық түрде іске қосуға шақырды.
Технология саласында Мирзиёев Си Цзиньпиннің жасанды интеллект саласындағы ынтымақтастықтың жаһандық ұйымын құру бастамасын қолдап, ШЫҰ-ның осы ұйымның серіктесі болуын ұсынды. Ол сондай-ақ ШЫҰ-ның ашық көптілді деректер корпусын құруды және келесі жылы Ташкентте Жасанды интеллект және жаңа цифрлық шешімдер форумын өткізуді ұсынды.
Қоршаған орта және қауіпсіздік мәселелері
Экологиялық және ресурстық қауіпсіздік мәселелерін шешу үшін Мирзиёев азық-түлік, су және энергия қауіпсіздігі бойынша бірыңғай ШЫҰ күн тәртібін құруды ұсынды. Ол технологиялар мен тәжірибе алмасу үшін арнайы механизмді, сондай-ақ 2035 жылға дейін су және энергия тиімділігі бойынша ШЫҰ технологиялық ынтымақтастық бағдарламасын әзірлеуді ұсынды. Сондай-ақ халықаралық көлік дәліздерін дамытуды қолдау үшін ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің теміржол кеңістігін интеграциялау жөніндегі кеңес құру ұсынылды.
Ауғанстан мәселесі де аймақтық тұрақтылық тұрғысынан қарастырылды. Мирзиёев Ауғанстандағы бейбітшілік пен тұрақтылық аймақтық қауіпсіздік пен дамудың негізі екенін атап өтіп, ШЫҰ мен ауған өкілдері арасында қауіпсіздік және экономикалық ынтымақтастық бойынша тұрақты диалогты қайта бастауды ұсынды.
ШЫҰ Плюс отырысы және қорытынды
ШЫҰ Плюс отырысында Мирзиёев БҰҰ-ның әділ әлемдік тәртіптегі рөлі мен көпполярлы әлемнің қалыптасуы туралы тақырыпты қолдап, БҰҰ өзінің орталық үйлестіруші рөлін сақтауы керек, ал аймақтық ұйымдар жергілікті жағдайларға бейімделе отырып, ортақ принциптерді жүзеге асыруға үлес қосуы тиіс деген пікір білдірді. Ол ШЫҰ Плюс форматын аймақаралық диалог алаңы ретінде дамытуды, сондай-ақ мәдениеттер мен өркениеттер форумын құруды ұсынды, Хиуа қаласын осындай форумды өткізуге үміткер ретінде ұсынды.
Саммит Бішкек декларациясы мен Жарғыға енгізілген өзгерістерді қабылдаумен аяқталды.
Дереккөз: Eurasia Review