Тед Кеннедидің Алматыға сапары
1978 жылы қыркүйекте АҚШ сенаторы Эдвард (Тед) Кеннеди Алматыға — сол кездегі Қазақ КСР астанасына — ресми сапармен келді. Бұл сапар Батыс елдерінен келген туристердің Орталық Азияда сирек кездесетін кезеңіне тұспа-тұс келді. Көптеген шетелдік қонақтар «Интурист» мемлекеттік ұйымы арқылы келген, ал жеке кәсіпкерлік шектеулі болды. Жоғары лауазымды қонақтар халықаралық іс-шараларға қатысу үшін келген.
Сапардың мақсаты мен контексті
Кеннеди 1978 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) мен БҰҰ Балалар қоры (ЮНИСЕФ) бірлесіп өткізген Алматы халықаралық конференциясына қатысты. Конференцияда 134 үкімет пен 67 халықаралық ұйымнан 3000-нан астам делегат қатысып, «Барлығына денсаулық» мақсатына жетудің кілті ретінде алғашқы медициналық-санитарлық көмекті айқындайтын Алматы декларациясын қабылдады. Бұл сапар Кеннедидің Кеңес Одағына екінші барысы еді; 1974 жылы ол Леонид Брежневпен кездесіп, қару-жарақты бақылау мен эмиграция саясатын талқылаған болатын.
Саяси маңызы
Кеңес Одағының Батыспен қарым-қатынасы шиеленіскен және Қытаймен бәсекелестігі күшейген тұста конференцияның саяси астары болды. ДДҰ-ның бұрынғы бас директоры Дэвид Теджада де Риверо Алматының таңдалуын екі фактормен түсіндірді: Қазақстан денсаулық сақтау министрі Төрегелді Шармановтың белсенділігі мен көшбасшылығы, сондай-ақ қысқа мерзімде инфрақұрылым дайындау мүмкіндігі. Ол Алматы «алма әкесі» дегенді білдіретінін, Кеңес Одағының ғарыш бағдарламалары орналасқан республикада және Қытайға жақын жерде екенін атап өтті.
Қазақстандықтардың әсері
Кеннедидің сапары Кеңес Одағында да, шетелде де үлкен қызығушылық тудырды. Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы Дінмұхамед Қонаев өзінің «Менің уақытым туралы» кітабында Кеннедимен кездесуін еске алып, оның Алматыны, әсіресе 28 панфиловшылар саябағындағы Даңқ мемориалын ұнатқанын, ағасының қазасын еске алып жылағанын жазды. Қонаев оны «ерекше саясаткер және адам» ретінде сипаттады.
Мұрағаттық фотосуреттер
Кеннедидің сапарынан түсірілген фотосуреттер Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік кино, фотоқұжаттар және дыбыс жазбалары мұрағатының қорында сақтаулы. Оларда сенатордың ДДҰ-ЮНИСЕФ конференциясында, Қазақ КСР Денсаулық сақтау министрі Т. Шармановпен әуежайда, Медеу мұз айдынында және басқа да ресми іс-шараларда түскен сәттері бейнеленген.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: All images @ KFDZ; Ted Kennedy with Zh. Kaliev (second from left) at the Memorial of Glory in Almaty’s 28 Panfilov Guardsmen Park / Times of Central Asia
