Шекарадағы интернет
Түрікменстанның солтүстігіндегі Дийяр ауылында тұрғындар өзбек ұялы сигналын ұстау үшін шетелдік сим-карталар мен Wi-Fi маршрутизаторларды пайдаланады. Шілде айының басында полиция он шақты үйге кіріп, өзбек сим-карталарын тәркілеген. Ұқсас тексерулер Дашогуз облысының 60-қа жуық елді мекенінде жүргізілуде, деп хабарлайды Radio Azatlyk.
Тұрғындардың айтуынша, Түрікментелеком интернеті шекаралық ауылдарда мүлдем жоқ немесе өте баяу. Мемлекеттік Altyn Asyr желісі тек 2G қосылымын ұсынады, ал үйлік Wi-Fi жоқ. Өзбек сим-карталары Ucell және Uztelecom желілері арқылы жұмыс істейді, бұл YouTube пен Instagram сияқты платформаларға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бір тұрғын өзбек желісін «300 есе жылдам» деп бағалаған.
Күдікке ілінген сигнал
Полиция бірінші рет ұсталғандарға ескерту жасайды, ал кейбіреулеріне 50 000 манатқа дейін айыппұл салынады (ресми бағаммен шамамен $14 300). Тәркілеу кезінде арнайы жабдық қолданылмайды; ақпаратты ауыл тұрғындары, мектептер және жергілікті әкімшілік береді. Билік бұл науқанды ресми түрде түсіндірген жоқ. Бір дереккөз рейдтерді Гөроглы ауданындағы әке өз балаларын өлтіріген істің желіде таралуымен байланыстырады.
Өзбек сим-карталарынан Starlink-ке дейін
Бұл бірінші әрекет емес. 2024 жылдың шілдесінде де ұқсас рейдтер болған. 2026 жылдың сәуірінде Starlink жабдығын тәркілеу науқаны басталды. Starlink жылдамдығы 200 Мбит/с-тан асса, Түрікментелеком максимум 6 Мбит/с ұсынады. Детектор арқылы өтетін сим-карталардың бағасы 200 манаттан $450-ге дейін өзгереді.
Цифрлы мемлекет, қатаң бақылау
Түрікменстан цифрлық болашақты насихаттауда: 500-ден астам қызметі бар портал, 5G желісі, 2026-2028 жылдарға арналған цифрлық экономика тұжырымдамасы. Алайда Human Rights Watch интернетті қатаң бақылау бар екенін айтады. 2025 жылғы қазан айында интернет қолданушылар саны 3,53 млн (46,1%), ал Өзбекстанда 89% болды. Шілдеде Өзбекстан мен Түрікменстан ақпараттық қауіпсіздік келісіміне қол қойған, бірақ бұл рейдтерге қатысы жоқ.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: The bazaar in Kunya-Urgench, Turkmenistan’s Dashoguz Province; image: TCA, Stephen M. Bland / Times of Central Asia
