Өзбекстан ресми түрде мәлімдеме жасады
Өзбекстанның Су ресурстары министрлігі әлеуметтік желілерде тараған Амудария өзенінің тартылып бара жатқаны туралы ақпаратты жоққа шығарды. Ведомствоның хабарлауынша, өзен арнасында су ағыны жалғасуда, алайда кейбір учаскелердегі шығыс көлемі былтырғы жылмен салыстырғанда төмен. Бұл мәлімдеме су ресурстарына қатысты алаңдаушылықтың күшейіп отырған кезеңінде жасалды.
Нақты көрсеткіштер
9 қазанда Термез маңында, яғни Амудария Өзбекстан аумағына кіретін жерде су деңгейі 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 27 сантиметрге жоғары болды. Алайда төменгі ағыстағы Керкі бақылау бекетінде шығыс көлемі бір жыл бұрынғыға қарағанда шамамен 11 пайызға төмендеген. Бұл сандар өзеннің ұзақ мерзімді жағдайын толық сипаттай алмайды.
Министрлік өзен ағынының күзде әдетте азаятынын атап өтті. Ирригация маусымы аяқталған соң су келесі жылға пайдалану үшін су қоймаларында жинақтала бастайды.
Аймақтық контекст және сыртқы факторлар
Амудария Тәжікстан мен Ауғанстан тауларынан бастау алатын Пяндж және Вахш өзендерінің қосылуынан қалыптасады. Ол Өзбекстан мен Түрікменстанның ауыл шаруашылығы аймақтарын сумен қамтамасыз етеді, сондықтан ағынның кез келген өзгерісі алаңдаушылық туғызады.
Су тапшылығына қатысты алаңдаушылық тек әлеуметтік желілермен шектелмейді. 30 қыркүйектегі есебінде Біріккен Ұлттар Даму Бағдарламасы құрғақ жылдары Қарақалпақстандағы Амудария атырауына жететін су көлемінің жеткіліксіз екенін ескертті. Бұл кейбір егістік алқаптарының игерілмей қалуына және өнімділіктің төмендеуіне әкеледі.
Сонымен қатар, Орталық Азия елдері өзен суын бөлу туралы тағы бір келісімге қол жеткізді. 7 қазанда Түрікменстанның Аваза қаласында өткен Су ресурстарын үйлестіру жөніндегі мемлекетаралық комиссия отырысында Амудария мен Сырдариядан 2026–2027 жылдардың күзгі-қысқы кезеңіне су алу лимиттері, сондай-ақ су қоймаларын пайдалану тәртібі келісілді.
Алайда жарияланған құжаттарда әр ел қанша су алатыны нақты көрсетілмеген. Бұл көрсеткіштер отырыс хаттамасының жарияланбаған қосымшаларында қалып отыр. Шенеуніктер сондай-ақ Өзбекстан министрлігінің мәлімдемесінде аталған Керкі бақылау бекетіндегі ағын өлшемдеріндегі айырмашылықтарды тексеруді талап етті.
Ауғанстан факторы
Тағы бір алаңдаушылық – Ауғанстандағы Қоштепа каналы. Ол Амудария суын ирригацияға бұру үшін салынып жатыр. Наурызда Өзбекстанның Су ресурстары министрі Шавкат Хамраев Ауғанстан жыл сайын 4 миллиард текше метр су алатын болса, өзбек ауыл шаруашылығы үшін су тапшылығының жоғары қаупі туындайтынын ескерткен. Ауғанстан аймақтық су үйлестіру комиссиясының мүшесі емес, сондықтан оның су алуы 7 қазандағы келісіммен қамтылмайды.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: @depositphotos / Times of Central Asia
