Бішкектегі ШЫҰ саммитінде Қытай басшысының мәлімдемесі
Қытай Халық Республикасының төрағасы Си Цзиньпин Бішкекте өткен Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) мемлекет басшылары кеңесінің саммитінде сөйлеген сөзінде аймақтағы ортақ қауіпсіздік қағидатын алға тартты. Бұл ұстаным Қытайдың көпжақты дипломатиясы мен аймақтық тұрақтылыққа бағытталған стратегиясының маңызды бөлігі ретінде бағалануда.
Ортақ қауіпсіздік тұжырымдамасының мәні
Си Цзиньпиннің пікірінше, қазіргі геосаяси жағдайда ешбір мемлекет бір жақты әрекетпен қауіпсіздікті қамтамасыз ете алмайды. Ол ШЫҰ-ға мүше елдерді бірлескен күш-жігерді жұмылдырып, ортақ қауіпсіздік жүйесін құруға шақырды. Бұл ұсыныс аймақтағы терроризм, экстремизм және трансұлттық қылмыс сияқты ортақ қауіптерге қарсы тұруды көздейді.
Аймақтық ынтымақтастықтың маңызы
Сарапшылардың пікірінше, Қытайдың бұл бастамасы Орталық Азия елдерімен экономикалық және саяси байланыстарды нығайтуға бағытталған. ШЫҰ аясындағы ынтымақтастық аймақтағы тұрақтылықты сақтауға және экономикалық дамуды ынталандыруға ықпал етеді. Сонымен қатар, бұл ұстаным Қытайдың «Бір белдеу – бір жол» бастамасымен де үндесіп, аймақтық интеграцияны тереңдетуге мүмкіндік береді.
Саммиттің күн тәртібіндегі өзге мәселелер
Саммит барысында мүше мемлекеттер басшылары сауда-экономикалық ынтымақтастық, мәдени алмасу және қауіпсіздік мәселелерін талқылады. Кездесу қорытындысы бойынша бірқатар құжатқа қол қойылды, олардың ішінде аймақтық ынтымақтастықты дамытуға бағытталған шешімдер бар. Алайда, кейбір батыс сарапшылары ШЫҰ-ның авторитарлық режимдердің алаңына айналып бара жатқанын сынға алады, дегенмен бұл пікір аймақтағы ресми көзқараспен сәйкес келмейді.
Қытай басшысының бұл бастамасы аймақтағы геосаяси тепе-теңдікке әсер етуі мүмкін, өйткені Орталық Азия елдері үлкен державалар арасындағы бәсекелестік аймағына айналып отыр. Си Цзиньпиннің ортақ қауіпсіздік туралы үндеуі осы тұрғыда Қытайдың аймақтағы ықпалын күшейтуге бағытталған қадам ретінде қарастырылуы мүмкін.
Дереккөз: Anadolu Agency
Сурет: China’s Xi calls for universal security at SCO summit / Anadolu Agency