Орталық Азиядағы ең көне хирургиялық дәлел
Өзбекстанның оңтүстігінде жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары кезінде Орталық Азиядағы ең көне хирургиялық араласудың дәлелі табылды. Бұл жаңалық қола дәуірінде өмір сүрген баланың бас сүйегіндегі трепанация іздеріне қатысты. Трепанация – бас сүйекті әдейі ашу процедурасы.
Бұл маңызды жаңалық туралы түріктің Arkeofili археологиялық журналы хабарлады. Олар италиялық-өзбек археологиялық тобының қазіргі Ауғанстанмен шекараға жақын Солтүстік Бактрия тарихи аймағында жүргізген зерттеулеріне сілтеме жасаған.
Қола дәуіріндегі хирургиялық араласу
Зерттеушілер шамамен бес жасында қайтыс болған баланың қаңқасын тапты. Ол шамамен үш жасар басқа баламен бірге жерленген. Жерлеу б.з.д. үшінші мыңжылдықтың соңына, яғни шамамен 4000 жыл бұрынға жатады.
Ғалымдардың айтуынша, үлкенірек баланың бас сүйегінде бас сүйек трепанациясының айқын іздері бар. Бұл процедура тас немесе сүйек құралдармен жасалған болуы мүмкін. Бұл белгілер бас сүйектің әдейі ашылғанын көрсетеді, бұл оны Азиядағы хирургиялық араласудың ең көне үлгілерінің бірі және Орталық Азиядағы ең ерте құжатталған хирургиялық дәлел етеді.
Трепанацияның мақсаты мен контексті
Трепанация әлемнің әртүрлі ежелгі қоғамдарында қолданылған. Ғалымдар оны бас жарақаттары, эпилепсия, қатты бас аурулары немесе мінез-құлық бұзылыстары сияқты жағдайларды емдеу үшін қолданылған деп санайды. Алайда, зерттеушілер тарихқа дейінгі қоғамдарда медицина мен рәсімдік тәжірибе арасындағы шекара жиі бұлыңғыр болғанын атап өтеді.
Оксус өркениеті және аймақтың маңызы
Қалдықтар Джаркутан қаласындағы қазба жұмыстары кезінде табылды. Джаркутан – Оксус өркениетінің, немесе Бактрия-Маргиана археологиялық кешенінің ірі қала орталықтарының бірі. Бұл өркениет қазіргі Өзбекстан, Түрікменстан, Ауғанстан және Тәжікстан аумағында б.з.д. 2500 жыл мен 1500 жыл аралығында гүлденген. Ол өзінің дамыған ауылшаруашылық жүйелерімен, қалалық елді мекендерімен және бай материалдық мәдениетімен танымал болған.
Бұл жаңалық ежелгі Орталық Азияның ертедегі адамзат қоғамдарының дамуында маңызды рөл атқарғаны туралы дәлелдерді толықтырады. Өткен жылы халықаралық археологтар тобы Өзбекстанның Сурхандария аңғарындағы аңшы-жинаушы қауымдастықтардың шамамен 9200 жыл бұрын жабайы арпа жинағаны туралы дәлелдерді тапқанын хабарлады. Зерттеушілер бұл жаңалық ауыл шаруашылығының шығу тегі тек Құнарлы Жарты Аймен шектелген деген бұрыннан келе жатқан көзқарасты жоққа шығарғанын айтты.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: @depositphotos / Times of Central Asia