Транс-Ауған темір жолы: Қазақстан Үнді мұхиты порттарына шығуды жос…

Kazakhstan’s Trans-Afghan Railway Plans Target Indian Ocean Ports
Image: TCA / Times of Central Asia

Орталық Азия үшін жаңа экспорттық дәліз

Қазақстан Ауғанстан аумағы арқылы Пәкістанның теңіз порттарына шығатын бірнеше темір жол бағытын зерделеп жатыр. Жеке сектор ұсынған жобалардың бірі шамамен 4,1 млрд долларға бағаланып, пайдалануға 2029 жылы берілуі жоспарланып отыр. Орталық Азия үшін бұл дәліз қолданыстағы экспорттық бағыттарға балама болып, Оңтүстік Азия нарықтарына тікелей шығу мүмкіндігін бере алады. Central Asia–South Asia Railway (CASA) жобасының алдын ала мәліметтері қазан айында Астанада өткен «Жаңа Жібек жолы» халықаралық бизнес-форумында таныстырылды.

Бағыттар мен жүк әлеуеті

GWM Capital Ltd. (GreyWolf Management) басқарма төрағасы Қанат Құдайберген Times of Central Asia басылымына оңтүстік бағыт жүк тасымалын әртараптандыруға көмектесіп, Транскаспий халықаралық көлік бағытын (Орта дәліз) және «Солтүстік–Оңтүстік» халықаралық көлік дәлізін толықтыратынын айтты.

Қарастырылып отырған нұсқалардың бірі Қазақстан мен Түрікменстанның қолданыстағы темір жол инфрақұрылымын пайдаланып, одан кейін Ауғанстанның батысы мен оңтүстігі арқылы Пәкістан шекарасына дейін желі салуды көздейді. 2026 жылдың ақпан айының басында Қазақстан Көлік министрлігі мен Пәкістанның Темір жол министрлігі темір жол саласындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды, оның ішінде Ауғанстан арқылы темір жол байланысын дамыту жоспарлары бар.

Сонымен қатар Қазақстан Өзбекстан арқылы өтетін бағытты да зерделеуде. 2026 жылдың 30 қыркүйегінде Қазақстан мен Өзбекстан Біріккен Араб Әмірліктерімен CASA темір жол дәлізінің техникалық-экономикалық негіздемесін бірлесіп бағалау туралы меморандумға қол қойды; бұл дәліз Пәкістанның Карачи мен Гвадар порттарына шығуды қамтамасыз етеді. Үкімет хабарламасында бірлескен жұмыс тобын құру қарастырылып жатқаны аталды. Түрікменстан мен Өзбекстан арқылы өтетін бағыттар — бөлек инфрақұрылымдық бастамалар, алайда екеуінің де мақсаты Орталық және Оңтүстік Азия арасында үздіксіз темір жол байланысын орнату.

Құдайбергеннің болжамы бойынша, Орталық Азия мен Ауғанстан арқылы жүк көлемі 28 млн тоннаға жетуі мүмкін. Орталық Азиядан Ауғанстанға және ол арқылы экспорт шамамен 7 млн тоннаға, ал Оңтүстік Азиядан Орталық Азия мен Ресейге импорт транзитті қоса есептегенде 2,2 млн тоннаға бағаланады. Ол дәліздің жалпы жүк әлеуетін жылына 35–40 млн тонна деп есептейді.

Құрылыс құны мен қаржыландыру

Форумда ұсынылған жеке сектор жобасы Мәзар-и-Шариф–Герат–Кандагар–Спин Болдак темір жолын көздейді. Алдын ала кесте бойынша техникалық-экономикалық негіздеме мен жобалық құжаттаманы бекіту 2026 жылдың соңына дейін аяқталуы тиіс, бұл кезеңнің құны шамамен 3,5 млн долларға бағаланады. Құрылыс 2027–2029 жылдарға жоспарланған, ал коммерциялық пайдалану мен инвестицияны өтеу 2029 жылы басталуы күтілуде.

Қаржы тарту үшін Астана халықаралық қаржы орталығында арнайы құқықтық және қаржылық режимде жұмыс істейтін CASA инвестициялық қоры құрылды. Құдайбергеннің айтуынша, қор исламдық қаржыландыру қағидаттарына сәйкес құрылымдалған. Әзірлеушілер әлі де инвестициялық келісімдер мен Пәкістан порттарымен уағдаластықтар іздестіруде.

Қазақстанның қатысуы

Қазақстан ұзындығы шамамен 75 миль болатын Торғұнды–Герат темір жолының құрылысына 500 млн долларға дейін инвестиция салуға дайындығын білдірді. Бұл учаске Транс-Ауған дәлізінің батыс тармағын дамытудың бірінші кезеңі ретінде қарастырылып отыр. Қазақстан Көлік министрлігінің мәліметінше, алдын ала техникалық жұмыстар аяқталған; қажетті рұқсаттар алынғаннан кейін Қазақстан құрылысты бастауға және құрылыс материалдарын жеткізуге дайын.

2026 жылдың қыркүйек айының соңында Ауғанстан мен Иранды байланыстыратын Хаф–Герат темір жолының 27 мильдік жаңа учаскесі ашылды, оның құрылысына Қазақстанның Integra Construction KZ компаниясы қатысты. Министрлік сондай-ақ Гератта мамандандырылған темір жол оқу орталығын құруды жоспарлап отыр. Өзбекстанмен Мәзар-и-Шарифте Қазақстаннан келетін жүкті — металдар, мұнай өнімдері, ағаш және астықты — қабылдап, тарататын көлік-логистикалық орталық салу мүмкіндігі талқылануда.

Темір жол инфрақұрылымы аяқталғанға дейін Қазақстан Ауғанстан арқылы автомобиль жүк тасымалын кеңейтуді ұсынып отыр. Темір жол жұмысының бастапқы кезеңінде Қазақстан дәліздің өткізу қабілетін әр бағытта тәулігіне шамамен он пойыз деп бағалайды.

Болашақ дәліздің жүк базасының бір бөлігі қазірдің өзінде қалыптасқан: 2026 жылдың қаңтар–шілде айларында Қазақстанның Ауғанстанға экспорты 572,9 млн долларға жетті, оның ішінде ұн — 215,6 млн, бидай — 122 млн, өсімдік майы — 51,1 млн доллар.

Шешілуі тиіс мәселелер

Транс-Ауған жүк тасымалын одан әрі дамыту үшін бүкіл бағыт бойынша тарифтер туралы келісім қажет. Операторлар Орталық Азия мен Пәкістандағы әртүрлі темір жол енін де ескеруі керек. Ең бастысы — Ауған-Пәкістан шекарасында үздіксіз жұмыс қамтамасыз етілуі тиіс. 2025 жылдың қазанында Ауғанстан мен Пәкістан арасындағы қақтығыстардан кейін негізгі шекара өткелдері бір жылдан астам уақыт бойы тұрақты сауда үшін жабық тұр.

Дереккөз: Times of Central Asia

Фото: Image: TCA / Times of Central Asia