Бастаманың бастауы және алғашқы уәделер
«Бір белдеу, бір жол» (BRI) бастамасын Қытай төрағасы Си Цзиньпин 2013 жылы Қазақстандағы Назарбаев университетінде сөйлеген сөзінде алғаш рет жариялады. Жоба Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропаны қалпына келтіруге бағытталған АҚШ-тың Маршалл жоспарынан да ауқымды болуға тиіс еді. Пекин кейіннен 1 трлн доллар, ал кейбір бағалаулар бойынша 8 трлн долларға дейін инвестиция салуға уәде берді.
Уәде мен іс жүзіндегі айырмашылық
Алайда жарияланған ауқымды жоспарлар мен іс жүзінде жүзеге асқан қаржыландыру көлемі арасында айтарлықтай алшақтық байқалады. Сарапшылар бастаманың алғашқы уәделері толық орындалмағанын, жекелеген жобалардың қаржылық тұрақтылығы мен қайтарымына қатысты мәселелер туындағанын атап өтеді. Бұл жағдай бастамаға қатысушы елдердің күтулеріне де әсер етті.
Аймаққа әсері
Орталық Азия үшін BRI инфрақұрылымдық байланысты дамыту және транзиттік әлеуетті арттыру тұрғысынан маңызды болып қала береді. Сонымен қатар қарыздық жүктеме, жобалардың ашықтығы және экономикалық тиімділігі туралы пікірталастар жалғасуда. Қазақстан сияқты елдер үшін бастаманы ұлттық мүдделермен ұштастыру мәселесі өзекті күйінде қалып отыр.
- Инвестициялық уәделердің нақты көлемі мен мерзімдері айқын емес;
- Жобалардың қаржылық тұрақтылығы мен қайтарымы сұрақ туғызады;
- Аймақ елдері үшін теңгерімді ынтымақтастық қажеттілігі артып отыр.
Қорытынды контекст
BRI — Қытайдың сыртқы экономикалық саясатының негізгі құралы ретінде қала береді, алайда оның алғашқы ауқымды уәделерінің орындалу деңгейі халықаралық сарапшылар тарапынан сынға ұшырауда. Бұл мәселе Орталық Азиядағы инфрақұрылымдық жобалардың болашағына да ықпал етуі мүмкін.
Дереккөз: Asia Times
Сурет: China’s Belt and Road was supposed to pave the way for a more just world order. Image: China Daily (© China Daily Designed) / Asia Times
