Enterprise Uzbekistan деген не?
Өзбекстан халықаралық технологиялық компанияларға ағылшын құқығы қағидаттарына негізделген жеке құқықтық режим, салық жеңілдіктері, шетелдік мамандарға үш жылдық виза және жаңа өнімдерді сынауға арналған реттеушілік sandbox ұсынуды жоспарлап отыр. Бұл шаралар цифрлық технологиялар саласындағы жаңа халықаралық орталық — Enterprise Uzbekistan негізін құрайды.
Жоба 2026 жылдың 22–25 қыркүйегінде Тәшкентте өткен ICT Week Uzbekistan аясында таныстырылды. Іс-шара барысында Enterprise Uzbekistan саммиті ұйымдастырылды.
Мақсаты мен кепілдіктері
Үкімет жаңа режим шетелдік компаниялардың Өзбекстанға кіру кезінде кездесетін тәуекелдерін — салық ережелерінің өзгеруі, коммерциялық даулар және шетелдік қызметкерлерді жалдаудағы шектеулер — азайтады деп үміттенеді. Арнайы режим 2100 жылға дейін сақталады, ал қатысушыларға берілген шарттар уақыт өте нашарламауы тиіс.
Enterprise Uzbekistan бас директоры Фарход Ибрагимовтың айтуынша, жаңа нарыққа кіретін шетелдік компаниялар жеңілдіктердің қанша уақытқа созылатынын, даулардың қалай шешілетінін және қандай салық, кеден және виза ережелері қолданылатынын білгісі келеді.
Стратегиялық серіктестік жөніндегі басшы Сұлтанмұрат Расулов белгісіздіктің өзі бизнеске шығын әкелетінін атап өтті. «Белгісіздік — бизнестің әр бағыты мен әр шешіміне салынатын жасырын салық», — деді ол. Технологиялық компаниялар үшін жылдам экономикалық өсу жеткіліксіз екенін қосып, «жаһандық клиенттер Өзбекстанның ЖІӨ-сін сатып алмайды, олар сенімділік пен болжамдылықты сатып алады» деген пікір білдірді.
Ағылшын құқығы, коммерциялық сот және sandbox
Enterprise Uzbekistan халықаралық технологиялық компаниялар үшін жеке құқықтық орта ретінде құрылады. Ресми құжаттама тілі ағылшын тілі болады, ал құқықтық негіз Англия мен Уэльстің жалпы құқығына сүйенеді. Коммерциялық даулар Тәшкент халықаралық коммерциялық сотының қарауына жатады деп күтілуде.
Ибрагимовтың айтуынша, Enterprise Uzbekistan әкімшілігі компанияға қатысты қате шешім қабылдаса да, компания оны тәуелсіз сотта даулай алады. Орталық сонымен қатар реттеушілік sandbox қамтиды, ол компанияларға қолданыстағы ережелер жаңа технологиялардан қалып қойған салаларда өнімдерін сынауға мүмкіндік береді.
Режим бұлттық деректерді сақтау мен өңдеуді, халықаралық жалдауды және шетелдік инвесторларға таныс инвестициялық құралдарды қамтиды деп күтілуде. Компанияларға 100% шетелдік меншік рұқсат етіледі, ал шетелдік мамандар үшін икемді жұмыс шарттары жоспарлануда.
Салықтар мен визалар
Enterprise Uzbekistan үш негізгі салықты қолдануды жоспарлап отыр: қосылған құн салығы (ҚҚС), корпоративтік табыс салығы және жеке табыс салығы. Басым қызмет түрлері корпоративтік табыс салығынан босатылуы және шетелге және орталық ішінде сатуға нөлдік ҚҚС мөлшерлемесіне қол жеткізуі мүмкін, бұл түпкілікті ережелерге байланысты.
Расуловтың айтуынша, жоғары білікті шетелдік мамандар жалақы мен дивидендтерге нөлдік жеке табыс салығына да үміткер болуы мүмкін. Шетелдік мамандар үш жылға дейін жарамды, Өзбекстаннан шықпай-ақ ұзартылатын виза ала алады. Enterprise Uzbekistan талаптарына сай келетіндерге жеке жұмыс рұқсаты қажет болмайды.
Технология экспорты және кадрлар
Расуловтың мәліметінше, Өзбекстанның ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) саласында қазір шамамен 150 000 адам жұмыс істейді, ал өзбек технологиялық қызметтері мен өнімдерін сатып алатын елдер саны он жылдан аз уақытта сегізден 94-ке өсті. Саммитте келтірілген деректерге сәйкес, IT қызметтерінің экспорты былтыр 1 миллиард доллардан асты, ал цифрлық сектор соңғы бес жылда жыл сайын шамамен 25% өсті.
120 000-нан астам студент IT-бағдарламаларда оқиды, ал «One Million Uzbek Coders» және «Five Million AI Leaders» сияқты үкіметтік бастамалар кадрлық әлеуетті кеңейтуге бағытталған. Расулов экспорттық экономиканың қарапайым екенін атап өтті: «Шекарадан тек табыс қана емес, ең бастысы, адам әлеуеті нарық ішінде қалып, жинақталады».
BDO Uzbekistan басқарушы серіктесі Даврон Якубов елдің технологиялық секторын дамытудың негізгі талаптары ретінде көшбасшылықты, кадрларды, инфрақұрылымды және халықаралық нарықтарға қолжетімділікті атады. Ол жастардың техникалық дағдылары күшті, бірақ тәлімгерлік пен кәсіби даму қажет екенін айтты.
Бизнестен ережелерді жазуға көмектесу сұралады
Enterprise Uzbekistan-ның арнайы режимін бекітетін конституциялық заң қабылданды, бірақ егжей-тегжейлі реттеушілік негіздің көп бөлігі әлі жазылуда. Расулов халықаралық компанияларды жобаны мақұлдаудың орнына практикалық кедергілерді анықтауға шақырды: «Бізге мақтау емес, мәселе жіберіңіздер».
Ибрагимов та тікелей сөйледі: «Сыпайы болуға тырыспаңыздар және жайсыз сұрақтардан қашпаңыздар. Қазір бұл біздің жұмысымызға үлес болады. Екі жылдан кейін бұл шағым сияқты естілуі мүмкін».
Аяқталмаған реттеушілік негіз жобаның негізгі белгісіздіктерінің бірі болып қала береді. Enterprise Uzbekistan ағылшын құқығына негізделген режим, жеке коммерциялық сот, салық жеңілдіктері, реттеушілік sandbox және шетелдік мамандар үшін қарапайым ережелерді уәде етеді, бірақ көптеген бөлшектер әлі шешілмеген. Оның алғашқы қатысушылары жаңа жүйеде жұмыс істеп қана қоймай, оның қалай жұмыс істейтінін анықтауға көмектеседі.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: All images @TCA / Times of Central Asia
