Жапония Қырғызстанмен қарым-қатынасты жаңа деңгейге көтермек
Жапония Қырғыз Республикасындағы елшісі Рюити Хираноның мәлімдеуінше, Токио Бішкекпен ұзақ жылдарға созылған қарым-қатынасын ортақ мүдделерге негізделген кеңірек экономикалық әріптестікке қарай дамытуды көздеп отыр. Бұл туралы дипломат AKI.TV телеарнасына берген сұхбатында айтты. Елші Қырғызстанның экономикалық және дипломатиялық салмағы артып келе жатқанына назар аударды.
Қырғызстан 2026 жылдың 3 маусымында БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты емес мүшелігіне 2027–2028 жылдарға сайланды және Кеңес құрамында алғаш рет қызмет етеді. Елші Хирано бұл факторды екіжақты қатынастардың жаңа мүмкіндіктерін ашатын маңызды белгі ретінде бағалады.
Экономикалық көрсеткіштер мен негіз
Ресми деректер бойынша Қырғызстанның нақты ЖІӨ өсімі 2025 жылы шамамен 11,1%-ды құрады. Бұл қатарынан екінші жыл 11%-дан асқан көрсеткіш және Халықаралық валюта қоры мен Азия даму банкінің 2025 жылға арналған болжамдарынан айтарлықтай жоғары. Елші өзара тиімді негізде ынтымақтастықты дамытуға берік іргетас қаланғанын атап өтті.
Президент Садыр Жапаровтың Жапонияға сапары екіжақты қатынастарды тереңдетуге жаңа серпін берді. 2025 жылдың 20 желтоқсанында ол Премьер-министр Санаэ Такаичимен кездесіп, тараптар өзара тиімді ынтымақтастық арқылы қатынастарды одан әрі дамыту туралы бірлескен мәлімдемеге қол қойды. Бұл құжат 2023 жылы Жапаровтың Жапонияға сапары кезінде қабылданған Достық және жаңа дәуірдегі жан-жақты әріптестік туралы бірлескен мәлімдемеге сүйенеді.
Сауда көлемі мен басым бағыттар
Жапонияның Қырғызстанға экспорты 2025 жылы 13,01 млрд иенді (шамамен 82,1 млн АҚШ доллары) құрады, ал Қырғызстаннан импорт небәрі 79,2 млн иенді (шамамен 505 мың доллар) құрады. Осылайша екіжақты сауда шағын көлемде қалып, негізінен жапон экспортына тәуелді болып отыр, бұл әсіресе қырғыз тарапы үшін әртараптандыру мен өсуге айтарлықтай мүмкіндік қалдырады.
Жаңа әріптестіктің басым бағыттары ретінде мыналар ерекшеленеді:
- критикалық минералдар, оның ішінде сурьма мен кремний;
- энергетика, әсіресе гидроэнергетика және жаңартылатын электр энергиясы;
- көлік инфрақұрылымы;
- ауыл шаруашылығы мен азық-түлік өңдеу;
- цифрлық технологиялар, спутниктік қолданбалар және білім беру.
Аймақтық контекст және институционалдық негіз
Көлік байланысы аймақтық өлшемге ие. 2025 жылдың желтоқсанындағы «Орталық Азия плюс Жапония» саммитінде қабылданған Токио декларациясы Орталық Азия мен халықаралық нарықтар арасындағы байланысты нығайтуды, соның ішінде Транскаспий халықаралық көлік дәлізін қолдауды басымдық етті. Қырғызстанның Қытай–Қырғызстан–Өзбекстан теміржолындағы рөлі оның Қытай, Орталық Азия және Еуропа арасындағы саудадағы ғана емес, Жапониямен саудадағы позициясын да нығайтуы мүмкін.
Институционалдық негіз де қаланып жатыр. Жапония мен Қырғызстан 2025 жылдың 19 желтоқсанында қосарланған салық салуды болдырмау туралы жаңа келісімге қол қойды, ол 2026 жылдың 26 шілдесінде күшіне енді. Кездесуде тараптар сауда, экономика, мәдениет және адами алмасу жөніндегі үкіметаралық комиссия құруға, сондай-ақ екіжақты инвестициялық шартты мүмкіндігінше ертерек жасасуға келісті. 2025 жылдың желтоқсанында Жапония энергетика, көлік, денсаулық сақтау және адами ресурстарды дамыту жобаларына 6,845 млрд иен (шамамен 44 млн доллар) көлемінде жаңа гранттық көмек бөлді.
Жапония Қырғызстанмен дипломатиялық қатынастарды 1992 жылдың 26 қаңтарында, ел тәуелсіздік алғаннан кейін бірнеше ай өтпей орнатқан. Жапония Сыртқы істер министрлігінің деректері бойынша 2023 қаржы жылының қорытындысына дейінгі жиынтық ресми көмек шамамен 100,15 млрд иенді (710,2 млн доллар) құрады. Токио бұл көмекті біртіндеп жеке сектор ынтымақтастығына негізделген кеңірек экономикалық және стратегиялық әріптестікке ұластыруды мақсат етіп отыр.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Japanese Ambassador Ryuichi Hirano, left, meets President Sadyr Japarov in Bishkek on December 15, 2025. Image: Kyrgyz Presidential Administration / Times of Central Asia
