Семей полигонының 35 жылдығына орай кітап таныстырылымы
Қазақстанның Қарауыл ауылынан шыққан, өмірі кеңестік ядролық сынақтарға тәуелді болған қыздың тарихы әлемдегі ең үлкен кітап шараларының біріне жетті. Роза Мұқанованың «Қарауыл періштесі» кітабы 7–11 қазан аралығында өткен Франкфурт кітап көрмесінде таныстырылды. Бастапқыда қазақ тілінде «Мәңгілік бала бейне» деген атаумен жазылған туынды Arman-PV баспасының арқасында қазақ және ағылшын тілдерінде қайта басылып шықты.
Семей полигонының тарихы мен салдары
Бұл жаңалық Семей ядролық полигонының жабылғанына 35 жыл толуымен тұспа-тұс келіп отыр. Полигон 1991 жылы 29 тамызда ресми түрде жабылған болатын. 1949–1989 жылдар аралығында онда 456 ядролық сынақ жүргізіліп, адам денсаулығы мен қоршаған ортаға әсер етті. Жақын маңдағы елді мекендердің тұрғындары үшін бұл тарих жарылыстар тоқтағаннан кейін де аяқталған жоқ.
Лейланың тағдыры — адамгершілік туралы әңгіме
Мұқанованың туындысы дәл осы мәселені зерттейді. Шығарманың басты кейіпкері Лейла бұрынғы полигон маңындағы Қарауыл ауылында тұрады. Ядролық сынақтардың салдары оның тағдырын өзгертті: ол жас әйел болғанымен, баланың келбетінде. Айналасындағылардан қабылданбаған және түсініспеушілікке тап болған Лейла жанашырлық іздейді, бірақ көбінесе марқұм анасымен байланыстыратын Аймен әңгімелесу арқылы ғана жұбаныш табады.
Лейланың тарихы арқылы жазушы кеңестік ядролық бағдарламадан зардап шеккендердің трагедиясын бейнелейді. Кейіпкердің жалғыздығы мен қабылданып, сүйілуге деген ұмтылысы Семей тарихын адамдық қадір-қасиет және қоғамның өзінің ең осал мүшелеріне деген жауапкершілігі туралы әңгімеге айналдырады.
Халықаралық деңгейдегі мойындау
Мұқанова Қазақстанның ұлттық стендінде өткен таныстырылымға қатысып, жаңа басылымды халықаралық баспагерлер мен оқырмандарға таныстырды. Ол — Қазақстанның ең танымал заманауи жазушыларының бірі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Абай атындағы мемлекеттік сыйлық пен «Алаш» халықаралық әдеби сыйлығының иегері. Оның шығармалары күрделі адамдық қарым-қатынастарды, әйелдер өмірі мен моральдық қақтығыстарды жиі зерттейді.
Мұқанованың туындысы Қазақстанда бұрыннан танымал: ол сахнаға бейімделіп, театр репертуарларында көрсетілуде. Астананың мемлекеттік қуыршақ театры Лейланың Аймен қарым-қатынасын пайдаланып, оның оқшаулануы мен қабылдануға деген ұмтылысын зерттейтін қойылымдардың бірі болды.
Arman-PV баспасының жаңа басылымы туындыны сезінудің басқа жолын ұсынады. «Кітап-спектакль» форматында ұсынылған ол әңгіменің театрлық тарихына сүйеніп, ағылшын тілді оқырмандарға жеткізеді.
Лейланың тарихы полигонның жабылғанына орай осы мерейтой жылы ерекше өзекті. Семейдегі соңғы ядролық сынақ 1989 жылы өтті, бірақ ондаған жылдар бойы жарылыстардың экологиялық және гуманитарлық салдары әлі де зерттелуде. 2009 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы халықаралық күн деп жариялады.
Халықаралық оқырмандар үшін «Қарауыл періштесі» бұл тарихты өз еркінен тыс оқиғалардан өмірі өзгерген адамның көзімен көруге мүмкіндік береді. Полигон жабылғанына отыз бес жыл өткен соң, Лейла тек Қазақстанға ғана емес, бүкіл әлемге сұрақ қояды: апаттың салдарымен қалай өмір сүруге болады, егер қалған әлем үшін ол әлдеқашан тарихқа айналған болса?
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: All photos creditkrystelcaptures.pixieset.com / Times of Central Asia
