ҰҚК басшылығындағы ауысым
Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 16 қарашада Ұлттық қауіпсіздік комитетіне (ҰҚК) жаңа төраға тағайындады. Бұл лауазымды Марат Ирменов иеленді, ол агенттікті шамамен бес жыл басқарған Ермек Сағымбаевтың орнына келді. Кадрлық өзгеріс Samruk-Kazyna мемлекеттік қорының және «Қазақстан темір жолы» (ҚТЖ) ұлттық компаниясының басшылары ұсталғаннан бес күн өткен соң жасалды. Сағымбаевты қызметтен босатудың ресми себебі жарияланған жоқ.
Сағымбаевтың басшылық кезеңі
Сағымбаев ҰҚК-ны 2022 жылдың қаңтарында, елде «Қаңтар» деп аталатын оқиғалар кезінде басқара бастады. Сұйытылған мұнай газының бағасының күрт өсуінен басталған жаппай наразылықтар тәртіпсіздікке және қарулы қақтығыстарға ұласты. Ресми деректер бойынша, 238 адам қаза тапты. Ол тәртіпсіздік кезінде ұсталып, кейін мемлекетке опасыздық жасағаны үшін сотталған Кәрім Мәсімовтің орнына келген болатын. Сағымбаев 2026 жылдың тамызында төраға қызметіне қайта тағайындалды. Қызметтен босатылуынан небәрі үш күн бұрын ол ҰҚК жұмысы туралы есеп беру үшін Тоқаевпен кездескен.
Жаңа төрағаның тәжірибесі
Сағымбаевтың орнына келген Ирменов 2025 жылдың қазанынан бері ҰҚК төрағасының орынбасары қызметін атқарған. Ол Қазақстанның ұлттық қауіпсіздік органдарына 1996 жылы келген және 2019 жылы генерал-майор шенін алғанға дейін оперативтік және жоғары басшылық лауазымдарды иеленген.
Президенттің тапсырмалары
Ирменов тағайындалған күні Тоқаев ҰҚК басшылығымен кездесу өткізді. Мемлекет басшысы қауіпсіздік қызметін реформалауды және Қазақстанның экономикалық мүдделерін неғұрлым қорғауды талап етті. Сондай-ақ ол кадрларды іріктеуді жетілдіруді және сыбайлас жемқорлыққа қарсы жұмысты күшейтуді, оның ішінде мемлекеттік бағдарламалардағы алдын алу шараларын тапсырды.
Ұстаулар мен тергеу
11 қарашада ҰҚК-ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі Samruk-Kazyna бас директоры Нұрлан Жақыповты және ҚТЖ басшысы Елжас Отыншиевті сыбайлас жемқорлыққа қатысты құқық бұзушылық жасады деген күдікпен ұстады. Бірнеше басқа адам да қамауға алынды. Келесі күні комитет ұстауларды растады, бірақ тергеу мән-жайларын жарияламады.
13 қарашадағы Қауіпсіздік кеңесінің отырысында Тоқаев ұстауларды «мемлекеттік компаниялардағы ауқымды сыбайлас жемқорлықтың аса ауыр белгісі» деп сипаттады. Ол Қазақстанның халықаралық беделін қорғаудың және шетелдік компаниялар мен қаржы институттарының сенімін сақтаудың маңыздылығын атап өтті.
Көлік секторындағы кадрлық өзгерістер
Samruk-Kazyna Қазақстанның энергетика, оның ішінде мұнай мен газ, сондай-ақ көлік саласындағы ең ірі мемлекеттік активтерін басқарады. ҚТЖ елдің темір жол желісін пайдаланып, ішкі жүк тасымалын және Қытай мен Еуропа арасындағы транзитті, оның ішінде Каспий теңізі арқылы Әзірбайжан мен Грузияға өтетін Орта дәліз бағытындағы жеткізілімдерді жүзеге асырады.
Көлік саласындағы кадрлық өзгерістер ұстауларға дейін басталған. 3 қарашада Тоқаев Нұрлан Сауранбаевты көлік министрі қызметінен босатты. Оның орнына Әсел Жанасова тағайындалып, вице-премьер және көлік министрі болды. Жанасова бұған дейін «Қазпошта» ұлттық операторын басқарған, сондай-ақ президент кеңесшісі және Президент әкімшілігі басшысының орынбасары қызметтерін атқарған.
Сауранбаев 2025 жылдың маусымында көлік министрі болғанға дейін ҚТЖ-ны басқарған. Оны қызметтен босату туралы президент жарлығында себептер көрсетілмеген.
Тағы бір басшылық өзгеріс ҚТЖ-ның жолаушылар тасымалымен айналысатын еншілес «Жолаушылар тасымалы» акционерлік қоғамына қатысты болды. Оның жаңа басшысының тағайындалуы 16 қарашада белгілі болды. Бұған дейін компания басшысының орынбасары болған Сұлтан Шабидинов басқарма төрағасы болып тағайындалды. Ол ҚТЖ басқарма төрағасының орынбасары қызметін сақтап қалған Ануар Ахметжановтың орнына келді.
Компанияның жалғыз акционері ҚТЖ Шабидиновтің тағайындалуын 5 қарашада мақұлдады, бұл Отыншиевтің ұсталуынан алты күн бұрын болды.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Marat Irmenov, new Chairman of Kazakhstan’s National Security Committee; @gov.kz / Times of Central Asia




