Көксу алқабындағы жаңа ашылым
Қазақстан мен Ресей ғалымдарынан құралған экспедиция 2024 жылдың 13 қазанында Көксу өзенінің алқабында ежелгі тас бедерлерін (петроглифтерді) анықтады. Бұл туралы Ресей Ғылым академиясының Археология институты 20 қазанда жариялаған экспедиция есебінде хабарланды. Ашылым 170 жыл бұрын жасалған суреттердің арқасында мүмкін болды.
1856 жылғы сапардың ізімен
Ресейлік географ және статистик Петр Семёнов-Тян-Шанский 1856 жылы Орталық Азиядағы Тянь-Шань тауларына қарай сапарында бұл бедерлерді суретке түсірген. Тас бетіндегі бейнелер туралы естіген ол арбасынан түсіп, Көксу өзенінің бойымен төмен қарай жүріп, оларды зерттеген. Оның естелігіндегі 26 тамыз жазбасы бұғылар мен жабайы ешкілердің бейнелерін сипаттайды.
Археологтар қазіргі орыннан Семёнов-Тян-Шанскийдің суреттері мен ландшафт сипаттамаларының таңғаларлық дәлдігін растады. Зерттеушілер жануар бейнелерін ерте темір дәуірі мен орта ғасырларға жатқызып, тармақталған мүйізді ең үлкен бұғыны ерте сақ өнерінің үлгісі ретінде анықтады.
Сақ мәдениетімен байланыс
Сақтар біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдықта қазіргі Қазақстан аумағында өмір сүрген. Олардың қорғандарынан табылған алтын әшекейлерде киім мен ат әбзелдерін безендіруге қолданылған бұғы бейнелері кездеседі. Зерттеушілер Көксу бұғыларын ерте сақ зергерлік өнеріндегі жануар бейнелерімен салыстырады.
Экспедицияның мақсаты мен жалғасы
Бұл экспедиция Ресей Географиялық қоғамының Семёнов-Тян-Шанскийдің 1856–1857 жылдардағы қазіргі Қазақстан мен Қырғызстан аумағындағы сапарларын қайта жүргізу бағдарламасының бөлігі. Зерттеушілер 2027 жылы оның туғанына 200 жыл толуы қарсаңында ол зерттеген жерлерге қайта оралуда.
- Экспедиция Қазақстан бағытындағы нысандарды картаға түсіріп, аэрофотосуреттер жасады.
- Ғалымдар ескерткіштердің үш өлшемді модельдерін және Семёнов-Тян-Шанскийдің оңтүстік-шығыс Қазақстан арқылы өткен бағытының интерактивті картасын жасауды жоспарлап отыр.
- Карта қоғамның сайтында жарияланады деп күтілуде.
Сонымен қатар мерейтойлық бағдарлама аясында Ыстықкөлдегі су астында қалған ортағасырлық Тору-Айғыр қонысында қазба жұмыстары жүргізілуде. Онда 10–11 ғасырларға жататын ортағасырлық монеталар табылды. Археологтар қоныстың көл астында қалу себептерін зерттеп жатыр.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: Koksu River valley, Kazakhstan. Press Service of the Akim of Zhetysu Region / Times of Central Asia
