ҰҚК мемлекеттік компаниялар басшыларының ұсталғанын растады
Қазақстанның Ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) мемлекеттік «Samruk-Kazyna» әл-ауқат қорының басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов пен «Қазақстан Темір Жолы» (ҚТЖ) ұлттық компаниясының басшысы Елжас Отыншиевтің ұсталғанын растады. Екі лауазымды тұлға да сыбайлас жемқорлыққа қатысты құқықбұзушылыққа күдікті деп танылды. Бұл екі құрылым да ел экономикасында орталық рөл атқарады: қор ірі мемлекеттік активтерді басқарса, ҚТЖ теміржол желісін, оның ішінде Қытай мен Еуропа арасындағы жүк транзитін қамтамасыз етеді.
Ұстау қалай жүргізілді
ҰҚК ұстау туралы 12 қарашада хабарлады. Ведомствоның мәліметінше, екі басшы да алдыңғы күні ҰҚК-нің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі жүргізген операция барысында қамауға алынды. Басқа да адамдар ұсталған. Агенттік тергеу рәсімдері жүргізіліп жатқанын хабарлағанымен, Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 201-бабына сілтеме жасап, айыптың мән-жайын ашпады — бұл бап сотқа дейінгі тергеу ақпаратын жариялауды шектейді.
Басшылар туралы не белгілі
Нұрлан Жақыпов «Samruk-Kazyna» қорын 2023 жылдың сәуірінен бастап басқарды. Қор мұнай-газ, энергетика, көлік және телекоммуникация секторларындағы активтерге иелік етеді. Оның портфеліне «ҚазМұнайГаз», «Қазатомпром», ҚТЖ және басқа да ірі кәсіпорындар кіреді. 2025 жылдың наурызында Жақыпов Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа қордың 100 миллиард доллардан астам құны бар 130 жобадан тұратын инвестициялық портфелі туралы баяндаған болатын.
Елжас Отыншиев ҚТЖ-ны 2026 жылдың 20 шілдесінде басқара бастады. Бұған дейін ол «Samruk-Kazyna» қорында стратегия және активтерді басқару бағытында жоғары лауазымдар атқарған. Қор теміржол компаниясының жалғыз акционері болып табылады.
Аймақтық контекст және салдар
ҚТЖ Қазақстанның магистральдық теміржол желісін басқарады және Транскаспий халықаралық көлік бағытын — кең тараған атауымен «Орта дәлізді» — дамытуға қатысады. Бұл бағыт Қытайды Қазақстан, Каспий теңізі, Әзірбайжан және Грузия арқылы Еуропа нарықтарымен байланыстырып, жүкті Ресейді айналып өтуге мүмкіндік береді. Компания сонымен қатар жеке инвесторларға жол ашатын IPO-ға дайындалып жатқан болатын.
Отыншиевтің ұсталуы Stadler жолаушы вагондарының пайдалануға берілуімен тұспа-тұс келді. 11 қарашада жаңа вагондармен жабдықталған алғашқы пойыз бірнеше рет кейінге шегерілгеннен кейін Астанадан Алматыға қатынады. Оператор алғашқы 51 вагонды 2025 жылдың желтоқсанында алған, бірақ тежеу жүйесіне қатысты техникалық мәселелер олардың пайдалануға берілуін кешіктірді. ҚТЖ мәліметінше, «Stadler Kazakhstan» кешігуге байланысты қосымша шығындарды өтейді. Келісімшарт 2030 жылға дейін 557 вагон жеткізуді көздейді.
Қазақстан Премьер-министрі Олжас Бектенов бұған дейін, 4 қарашада, «Samruk-Kazyna» басқармасын инвестициялық жобаларды іске асырудағы кешігулер үшін сынға алған еді. Алайда ҰҚК инвестициялық жобалардағы кешігулердің де, Stadler келісімшартының да тергеуге қатысы бар екенін көрсетпеді. 12 қарашадағы жағдай бойынша құқық қорғау органдары айыптың нақты сипатын жариялаған жоқ және ресми айып тақпады. Ұстау кінәнің дәлелі болып саналмайды.
Бұған дейін Дүниежүзілік банк «Орта дәлізді» 2040 жылға дейін дамыту көлік инфрақұрылымын жаңғыртуға кемінде 25 миллиард доллар, ал логистикалық орталықтар мен индустриялық аймақтарға тағы 30,5 миллиард доллар қажет ететінін бағалаған. Банк мемлекеттік көлік компанияларында басқаруды жақсартуды, оның ішінде тарифтердің ашықтығын арттыруды және жеке сектордың қатысуын кеңейтуді ұсынған.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: TCA / Times of Central Asia
