Кіріспе: технология трансферінің жаңа кезеңі
Оңтүстік Корея Өзбекстанның ауыл шаруашылығын жаңғыртуға белсенді атсалысып отыр: күріш егуді механикаландыру, сүтті ірі қараны асылдандыру және құлпынайды жыл бойы өсіру жобалары қолға алынған. Бұл бастамалар фермерлік өнімділікті арттырып, су ресурстарын үнемдеуге бағытталған, сонымен қатар корейлік техника мен технология үшін жаңа нарықтар ашады. Алайда заманауи жылыжай салғысы келетін фермерлер үшін бастапқы инвестиция әлі де басты кедергі болып қалып отыр.
Институционалдық негіз: 13 құжат және маман даярлау
2026 жылғы 14 қыркүйекте Оңтүстік Кореяның Ауылдық даму әкімшілігі (RDA) мен Өзбекстанның Ауыл шаруашылығы министрлігі мамандар даярлауды кеңейту туралы келісімге қол қойды. Бұл Сеулде сол күні жасалған 13 ынтымақтастық құжатының бірі еді. Жұмыстың басым бөлігі RDA қадағалайтын екі бастама арқылы жүзеге асады: KOPIA (Ауыл шаруашылығын инновациялау жөніндегі Корея серіктестігі) технологияларды жергілікті жағдайға бейімдесе, Азиялық азық-түлік және ауыл шаруашылығы ынтымақтастығы бастамасы елдерді бірлескен зерттеуге біріктіреді. 2025 жылға қарай RDA күріш өсіру, мал шаруашылығы, бақша шаруашылығы және ауыл шаруашылығы консалтингі салаларында 116 өзбек маманын оқытты.
Күріш егу және суды үнемдеу
Корейлік күріш отырғызғыштар Өзбекстанда 2018 жылдан бері қолданылып келеді. RDA мәліметінше, механикаландырылған отырғызу еңбек шығынын 70%-ға азайтып, өнімділікті 52%-ға дейін арттырған. Алайда 2026 жылғы мамырдағы хабарламада сынақ алқаптарының көлемі, қатысқан фермалар саны немесе бастапқы еңбек және өнімділік деңгейлері көрсетілмеген.
2024 жылғы тамызда Өзбекстан Хорезм облысының Гурлан ауданында KOPIA-мен бірлесіп күріш тұқымын өндіру орталықтарын құру жоспарын бекітті. Сол қаулы 2025–2026 жылдары тиісті жаңа күріш сепкіштері мен отырғызу жабдығы құнының 20%-ын жабатын субсидияларды қарастырды. RDA бағдарламасы бойынша жоғары сапалы күріш тұқымын өндіру алқабын 2025 жылғы 83 гектардан 2027 жылға қарай 200 гектарға дейін кеңейтуді жоспарлап отыр.
Өзбекстан фермалары Арал бассейнінің негізгі өзендері — Әмудария мен Сырдарияға тәуелді болғандықтан, күріш өсіруде суды үнемдеу ерекше маңызды. 2024 жылы Өзбекстан Ауыл шаруашылығы министрлігі Қарақалпақстандағы сынақта тамшылатып суару дәстүрлі суаруға қарағанда екі есе аз су жұмсағанын хабарлады. 2025 жылғы шілдедегі үкімет қаулысы 2026 жылы алты облыстың әрқайсысында кемінде 10 гектарда тамшылатып суару сынақтарын жүргізуді талап етті. Бұл сынақтар Қарақалпақстанда тіркелген үнемді қайталай алатыны әзірге белгісіз.
Сүтті ірі қараны асылдандыру
Эмбрион трансплантациясы фермерлерге көп мөлшерде асыл тұқымды мал әкелмей-ақ, қалаған қасиеттері бар ірі қараны өсіруге мүмкіндік береді. RDA-ның Өзбекстандағы сүтті ірі қара демонстрациялық бағдарламасы үш ферманы қамтыды. Корейлік эмбриондарды алған 30 сиырдың 50%-ы буаз болды, деп хабарлады агенттік; басқа импорттық эмбриондар үшін әдеттегі буаздық көрсеткіші 30% деп көрсетілген.
2026 жылғы 13 мамырда корейлік экспорттаушылар мен Сырдария облысындағы ферма корейлік сүтті ірі қара эмбриондарын жеткізу туралы ниет хатына қол қойды. Келесі күні RDA мен Өзбекстанның ауыл шаруашылығы министрлігі малды қолдан ұрықтандыру бойынша мамандар даярлауға келісті. Келісім ветеринарлық дәрі-дәрмектерді тіркеуді жеңілдетуді де қарастырады, бұл корейлік жеткізушілерге өзбек нарығына кіруді жеңілдетуі мүмкін.
Смарт жылыжайлар және құлпынай өндірісі
Оңтүстік Кореяның қолдауымен Өзбекстан Ташкент облысының Жоғарышыршық ауданында ауыл шаруашылығы технологиялық орталығын салды. Оның құрамында зертхана ғимараты, өндірістік кешен және өсіру жағдайы мен суаруды автоматты басқаратын тәжірибелік жылыжай бар.
2022 жылғы тамызда екі ел сол ауданда құлпынайды жыл бойы өсіруге арналған 3,7 млн долларлық жоба туралы келісіп, оны 2026 жылғы желтоқсанда аяқтауды жоспарлады. Корейлік Firmmit компаниясы VerticalFarmDaily басылымына сол аудандағы жаңғыртылған 1,5 гектарлық жылыжай қысқартылған бірінші маусымда шамамен 30 тонна құлпынай өндіргенін хабарлады. Компания өнімнен түскен кірісті 477 мың долларға жуық деп бағалады.
Көрші елдерге арналған ұсыныстар және аймақтық әсер
2026 жылғы 30 қыркүйекте Корея ауылдық экономика институты Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстанда жылыжай шаруашылығын дамыту бойынша ұсынымдар жариялады. Үш елде сауалнамаға қатысқан фермерлер жылыжай технологиясын енгізудің басты кедергісі ретінде бастапқы инвестицияны атады.
- Өзбекстан үшін зерттеушілер қарапайым құрылымдардан автоматтандырылған нысандарға дейінгі үш жылыжай моделін ұсынды; ұсынылған дақылдар қатарында құлпынай, көкөніс шөптері және шалот бар.
- Қырғызстанның суық тау қысы оқшауланған жылыжайларды қажет етеді.
- Электрмен жабдықтау тұрақсыз Тәжікстанға аз қуат тұтынатын шағын жылыжайлар ұсынылды.
Институт сондай-ақ жергілікті фермерлерге кеңес беретін Өзбекстанның ауыл шаруашылығы білімі мен инновация жүйесін көрші елдердің мамандарын оқытуға пайдалануды ұсынды. Әзірге жылыжай және оқыту жобалары тек ұсыным деңгейінде қалып отыр.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: @depositphotos / Times of Central Asia
