Грузия мен Орталық Азия: жаңа стратегиялық бағыт
Соңғы жылдары Грузия Орталық Азияға назарын аударып, Қазақстан және Өзбекстанмен стратегиялық әріптестік орнатты. Бұл қадам сауда және көлік логистикасы сияқты бірнеше бағытта ұзақ мерзімді жоспарларды қамтиды. Алайда, Грузия мен Орталық Азия арасындағы қарым-қатынастар тек экономикалық прагматизмге негізделмеген. Оны ескі әлемдік тәртіптің күйреуіне әкелетін жаһандық сын-қатерлер жағдайында егемендікті сақтау құралы ретінде қарастыру керек. Осы тұрғыда стратегиялық байланыс шағын мемлекеттердің ұзақ мерзімді тұрақтылығы мен қауіпсіздігінің маңызды құрамдас бөлігі ретінде қорғаныс қабілетімен тең дәрежеге қойылады.
Ташкенттің Батысқа бағытталған сыртқы саясаты
Ташкент Тбилисимен саяси және экономикалық байланыстарды күшейте отырып, өзінің сыртқы саясатының Батысқа бағытталғандығын нығайтуға ұмтылуда. Бұл ірі державалар арасында тепе-теңдікті сақтау және Ресей мен Қытайға тәуелділік қаупін азайту үшін қажет. Дегенмен, бұл қадам Орталық Азия мен Оңтүстік Кавказдағы аймақтық емес акторлардың геосаяси амбицияларына қарсы бағытталған деп түсінбеу керек. Ол саяси реңксіз, тараптардың ортақ экономикалық мүдделер мен мүмкіндіктерге негізделген егемендікті нығайту ниетін білдіреді.
Орта дәліз – негізгі драйвер
Транскаспий халықаралық көлік бағыты (Орта дәліз) бұл динамиканың негізгі драйвері болып табылады және оның маңызы көлік байланысынан әлдеқайда асып түседі. Бұл өзара тиімді бастама, оның түпкі мақсаты аймақтық тұрақтылық пен тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз ету. Өзбекстан үшін бұл Еуропалық Одақ нарығына (үшінші ірі сауда серіктесі) баламалы жол ашады, Грузияның Поти және Батуми порттары арқылы. Ал Грузия үшін Орта дәліз Өзбекстан және көрші елдер арқылы Шығыс және Оңтүстік Азияның қарқынды дамып келе жатқан нарықтарына қол жеткізуді қамтамасыз етеді.
Жаңа транзиттік дәліздер және әлеует
Өзбекстан ұсынған жаңа транзиттік дәліздер ерекше назар аударуға тұрарлық. Олар Қытай–Қырғызстан–Өзбекстан–Түрікменстан–Әзірбайжан–Грузия–Түркия/ЕО және Үндістан–Пәкістан–Ауғанстан–Өзбекстан–Қазақстан–Әзірбайжан–Грузия–ЕО сияқты континентаралық логистикалық тізбектерді құруды көздейді. Екі жоба да Өзбекстан үшін басымдық болып табылатын Қытай–Қырғызстан–Өзбекстан (ҚҚӨ) теміржолы мен Трансауған теміржол дәлізін (Кабул дәлізі) Орта дәлізге қосуға бағытталған. Бұл Оңтүстік Кавказ, Түркия және Еуропадан қосымша транзиттік ағындарды тарту арқылы республиканың көлік қызметтері экспортын айтарлықтай арттырады.
Инвестициялық аспект және қиындықтар
Өзбекстан-Грузия экономикалық ынтымақтастығының инвестициялық аспектісі ерекше назар аударуды қажет етеді. 2025 жылы Орта дәліз арқылы тасымалданған өзбек жүктерінің көлемі 1 миллион тоннадан асты. Ташкент Поти портында логистикалық орталық пен өндірістік аймақ құруды жоспарлап отыр. Сондай-ақ Каспий теңізінде сауда флотын құру туралы жарияланды. Алайда, мұндай капиталды көп қажет ететін жобалардың экономикалық тиімділігі күмәнді. Дүниежүзілік банктің алдын ала болжамы бойынша, 2030 жылға қарай Орта дәліз бойынша жүк тасымалы 11 миллион тоннаға жетеді, оның ішінде транзиттік жүк 4,4 миллион тоннаны құрайды. Алайда, Ормуз бұғазындағы ағымдағы жағдайды ескере отырып, бұл көрсеткіштер сәл жоғары болуы мүмкін, бірақ Өзбекстанның инфрақұрылымға салған капиталдық шығындарының қайтарымын қамтамасыз ету үшін жеткіліксіз. Бұл мультимодальдылық, жоғары көлік шығындары, цифрландырудың төмен деңгейі және тарифтік емес кедергілер сияқты факторларға байланысты.
Ұсыныстар
- Орта дәліз бойындағы елдердің көлік және ақпараттық жүйелерінің операциялық үйлесімділігін қамтамасыз ету.
- Техникалық және технологиялық стандарттарды, сондай-ақ заңдық және әкімшілік талаптарды үйлестіру.
- CASCA+ (Орталық Азия – Оңтүстік Кавказ – Анатолия+) көлік дәлізі негізінде бірлескен электрондық платформа құру.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: TCA / Times of Central Asia