Астанадағы саммит: аймақтық қауіпсіздік күн тәртібінде
6 қарашада Астанада Орталық Азия көшбасшылары мен Иордания королі Абдулла II бас қосып, террористік топтардың жасанды интеллектіні мүше тарту, әрекеттерін үйлестіру және үгіт-насихат тарату үшін қалай пайдалануы мүмкін екенін талқылады. Aqaba Process саммитінде Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёев Біріккен Ұлттар Ұйымының Терроризмге қарсы кеңсесінің Орталық Азиядағы өкілдігін ашуға ұсыныс жасады. Өзбекстан президентінің баспасөз қызметінің мәліметінше, ұсынылып отырған кеңсе аймақ елдеріне террористік мазмұнды хабарлау арналарын құруға және терроризмді қаржыландыруды анықтауға көмектеседі.
Саммиттің қатысушылары мен маңызы
Іс-шараны Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен Абдулла II бірлесіп ұйымдастырды. Орталық Азия Aqaba Process саммитін алғаш рет қабылдап отыр. Жиынға Тәжікстан президенті Эмомали Рахмон, Түрікменстан президенті Сердар Бердімұхамедов және халықаралық ұйымдардың өкілдері қатысты. Қырғызстан атынан сыртқы істер министрі Жээнбек Кулубаев, Әзірбайжан атынан парламент спикері Сахиба Гафарова болды.
Күн тәртібінің эволюциясы
Абдулла II Aqaba Process бастамасын 2015 жылы бастаған болатын; атауы алғашқы кездесулер өткен Қызыл теңіз жағасындағы Ақаба қаласынан алынған. Бастапқыда бастама терроризм мен зорлық-зомбылық экстремизміне қарсы халықаралық күш-жігерді үйлестіруге, әсіресе Таяу Шығыста бағытталған. Тұрақты мүшелігі бар халықаралық ұйымдардан өзгеше, ол қатысушыларды нақты қауіптерді талқылау үшін жинайды және міндетті шешімдер қабылдамайды. Соңғы онжылдықта күн тәртібі айтарлықтай өзгерді: 2019 жылы АҚШ-та өткен кездесу интернет пен әлеуметтік желілерді террористік ұйымдардың пайдалануына арналды, ал 2026 жылдың ақпанында Ұлыбританиядағы Сандхерст корольдік әскери академиясында дрондар тудыратын қауіпсіздік қауіптері талқыланды. Маусымда Нью-Йорктегі кездесу онлайн ойындар арқылы экстремистік мүше тартуға назар аударды.
Жасанды интеллект қауіптері
Астанада қатысушылар генеративті жасанды интеллектіге назар аударды. Заманауи ЖИ модельдері бірнеше минутта мәтін, сурет және бейне жасап, хабарламаларды түрлі тілдерге аударып, нақты адамдардың дауысын имитациялай алады. Террористік ұйымдар үшін мұндай құралдар үгіт-насихат өндіруді жеңілдетіп, дәстүрлі тілдік және географиялық шекаралардан тыс аудиторияға жетуді қамтамасыз етуі мүмкін. Саясаткерлердің, діни көшбасшылардың немесе қауіпсіздік қызметкерлерінің мәлімдемелері ретінде ұсынылған жалған бейнелер мен дыбыс жазбалары ерекше қауіп төндіреді. ЖИ сондай-ақ әңгімелерді автоматтандырып, хабарламаларды жеке мүдделерге бейімдей алады, бұл әлеуметтік желілер мен мессенджерлердегі мүше тарту әрекеттерін анықтауды қиындатады.
2024 жылдың мамырында Ауғанстанның Бамиан провинциясындағы шабуылда үш испан турисі қаза тапты. Бірнеше күннен кейін өзін Khurasan TV деп атаған топ имитацияланған жаңалықтар студиясында ЖИ арқылы жасалған диктордың бейнесін таратты. Синтетикалық дауыс «Ислам мемлекеті» Хорасан провинциясының жауапкершілікті мойындауын пушту тілінде оқыды. Afghan Witness зерттеушілері кемінде сегіз осындай бейнені Khurasan TV-ге теліп, ол экстремистік топтың ресми медиа арналарынан тәуелсіз әрекет еткен болуы мүмкін деп есептейді.
Орталық Азия үшін салдар
Орталық Азия үшін бұл мәселе Ауғанстаннан туындайтындарды қоса, трансшекаралық қауіптермен байланысты. Аймақ елдері экстремизмге қарсы күресте бұрыннан ынтымақтасып келеді, алайда цифрлық технологиялардың дамуы барлау және қауіпсіздік қызметтерінің жұмысын күрделендіреді. Үгіт-насихат материалдары бір уақытта бірнеше елге таралуы мүмкін, ал жалған жазбалар қоғамдық пікірді манипуляциялауға пайдаланылуы ықтимал. Қазақстан өзінің жасанды интеллект жобаларын дамытып, халықаралық технологиялық ынтымақтастықты кеңейтуде. Саммитті Астанада өткізу Таяу Шығыс елдерімен және халықаралық ұйымдар өкілдерімен цифрлық қауіпсіздікті талқылауға мүмкіндік береді.
Кездесу алдында Тоқаев Абдулла II-мен келіссөздер жүргізіп, сауда, инвестиция, технология, туризм және қорғаныс салаларындағы ынтымақтастықты талқылады. Өзбекстан президенті Мирзиёев 5 қарашада Тоқаев пен Абдулла II-нің шақыруымен жұмыс сапарымен Астанаға келді. Өзбекстан — Орталық Азиядағы халқы ең көп ел, ол электронды үкімет қызметтерін, IT индустриясын және жасанды интеллект жобаларын дамытып келеді. Саммиттен үш күн бұрын Өзбекстанда «діни экстремизм» терминін «экстремизммен» алмастыратын жаңа заң күшіне енді; ол Әділет министрлігіне экстремистік деп танылған ұйымдар мен материалдардың онлайн тізілімін жариялауды міндеттейді. Бұл сапар Өзбекстанда жеке деректердің ықтимал ауқымды таралуы туралы хабарлар аясында өтіп отыр: қарашаның басында Butterfly деп аталатын хакерлер тобы 27 миллион азамат туралы ақпарат бар дерекқорға қол жеткізгенін мәлімдеп, кейін бұл мәлімдемесінен бас тартқаны хабарланды.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: TCA, Aleksandr Potolitsyn / Times of Central Asia
