Өзбекстан уран өндірісін екі есеге ұлғайтуды көздеп отыр
Өзбекстан жыл сайынғы уран өндірісін 2030 жылға қарай 15 мың метрикалық тоннаға жеткізуді жоспарлап отыр. Бұл биыл күтіліп отырған 7,5 мың тоннадан екі есеге артық көрсеткіш. Ядролық отынға сұраныстың өсуі жағдайында Ташкент стратегиялық шикізат өңдеуін де кеңейтіп, экспортқа дайын өнім үлесін арттырмақ.
Президент әкімшілігі 5 қарашада жариялаған даму жоспарлары мемлекеттік «Навоиюран» уран өндіру кәсіпорны мен Өзбекстан технологиялық металдар кешенін қамтиды. Жоспарларға сәйкес, геологиялық барлауды кеңейту, жаңа кен орындарын игеру және уран өңдейтін қосымша қуаттарды іске қосу көзделген. Сонымен қатар үкімет 2030 жылға қарай барланған уран қорын 200 мың метрикалық тоннаға жеткізуді мақсат етіп отыр.
Әлемдік нарықтағы орны
Дүниежүзілік ядролық қауымдастықтың деректеріне сәйкес, Өзбекстан уран өндірісі бойынша әлемде бесінші орында тұр. 2025 жылы өндіріс көлемі 7 мың метрикалық тоннаға жетті, бұл өткен жылғы 5,2 мың тоннадан жоғары. Сала негізінен елдің орталығындағы Навои өнеркәсіп орталығының айналасында шоғырланған. Өзбекстан уранын Жапония, Канада, Оңтүстік Корея және Қытай компаниялары сатып алады.
Көршілес Қазақстан әлемдегі ең ірі уран өндіруші болып қала береді: 2024 жылы ол жаһандық өндірістің шамамен 39%-ын құрады. Өзбекстанның кеңеюі Орталық Азияның халықаралық ядролық отын нарығындағы маңызын одан әрі арттыруы мүмкін. 5 қарашадағы хабарламада әлемдік уран сұранысы соңғы жылдары 15–20%-ға өскені және 2030 жылға қарай тағы 28%-ға артуы мүмкін екені айтылған, алайда бұл сандардың дереккөзі мен әдістемесі көрсетілмеген.
Технологиялық тәуелділікті азайту
Өндіріс мақсаттарына жету үшін «Навоиюран» геологиялық барлауды кеңейтіп, жаңа кен орындарын игеруді жоспарлап отыр. Тағы бір басымдық — саланың уран алуда қолданылатын негізгі химикат күкірт қышқылына тәуелділігін азайту. Өзбекстан 2030 жылға қарай балама реагенттердің үлесін өндіруде қолданылатын заттардың 40%-ына жеткізуді көздеп отыр.
Уранмен қатар ел электроника, энергетика, машина жасау және басқа да озық салаларда қолданылатын материалдар өндірісін дамытып келеді. Кешен қазірдің өзінде вольфрам, молибден, селен, теллур және рениймен жұмыс істейді. Жоспарлар бойынша никель, кобальт, графит және ванадий сияқты тағы 11 металл мен минералды игеру көзделген. Үкімет 2030 жылға қарай осы 16 материалдың өндірістік құнын 2,7 млрд доллардан асыруды мақсат етіп отыр.
- Вольфрам өңдеу жобалары 1,1 млрд доллар инвестиция тартуы күтілуде, ал вольфрам өнімдерінің құны 2030 жылға қарай шамамен 2,2 млрд долларға жетуі мүмкін.
- Кешен 2026 жылдың соңына дейін 12 инвестициялық жобаны іске қосып, жоғары тазалықтағы селен мен теллур өндірісін кеңейтуді жоспарлап отыр.
- Өзбекстан сирек және сирек-жер элементтері бар кен орындарын игеруді де қарастырып отыр.
Шетелдік инвесторлардың қызығушылығы
Өзбекстанның уран кен орындары шетелдік инвесторлардың, соның ішінде Қытай, Франция және Жапония компанияларының назарын аударған. 2025 жылы француз Orano компаниясы «Навоиюранмен» Nurlikum Mining бірлескен кәсіпорнындағы серіктестігін кеңейтті: тараптардың әрқайсысы 45%-ға, ал жапон ITOCHU Corporation 10%-ға иелік етеді. Кәсіпорын Оңтүстік Женгелді уран кен орнын игеруді жоспарлап, жылдық орташа өндіріс шамамен 500 метрикалық тоннаға жетуі күтілуде. Алайда хабарламада жекелеген нысандардың толық қуатқа қашан шығатыны немесе экспорт көлемінің болжамы көрсетілмеген.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: @depositphotos / Times of Central Asia
