Түрікменстанның су тұтынудағы жаһандық көшбасшылығы
Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) мен Дүниежүзілік банктің статистикасына негізделген халықаралық деректерге сәйкес, Түрікменстан жан басына шаққанда жыл сайынғы тұщы суды ең көп тұтынатын ел ретінде тіркелді. Бұл көрсеткіш, әсіресе мақта өндірісі сияқты суармалы егіншілік арқылы су ресурстарына түсетін ауыр салмақты көрсетеді.
Елдің бұл рейтингтегі жоғары орны тұрмыстық тұтынумен емес, ауыл шаруашылығында, атап айтқанда мақта секторында судың жаппай қолданылуымен түсіндіріледі. Бұл рейтинг жеке су тұтынуының өлшемінен гөрі, аса құрғақ елдегі суаруға құрылымдық тәуелділіктің индикаторы болып табылады.
Ауыл шаруашылығының су ресурстарына әсері
Деректерге сәйкес, Түрікменстанның әр тұрғынына жыл сайын 3631 текше метрден астам тұщы су жұмсалады. Бұл есептеулерге тек тұрмыстық су пайдалану ғана емес, сонымен қатар ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және қалалық инфрақұрылым тұтынатын көлемдер де кіреді. Бұл көрсеткіш Түрікменстанның мақта өндірісін қолдау үшін Кеңес дәуірінде құрылған ірі суару жүйелеріне тәуелділігін көрсетеді. Әлемдегі ең құрғақ климаттардың бірінде Амудария өзенінен ауыл шаруашылығы жерлеріне үлкен көлемде су бұрылады. Зерттеушілер бұл суару жобалары Арал теңізін жойған экологиялық апаттың негізгі себептерінің бірі болғанын атап өтеді.
Орталық Азиядағы су мәселесі және климаттың өзгеруі
Ауыл шаруашылығы әлемдегі тұщы судың ең ірі тұтынушысы болып қала береді. Халықаралық бағалаулар бойынша, ауыл шаруашылығы секторы жаһандық тұщы судың шамамен 70%-ын құрайды. Нәтижесінде, рейтингтегі жоғары орындарды негізінен құрғақ климаты бар және кең ауқымды суармалы егіншілік жүйелері бар елдер алады. Алғашқы 15 ел қатарына Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Әзірбайжан және Иран да кіреді.
Климаттың өзгеруі әлемнің көптеген аймақтарында су ресурстарына қысымды арттыруда. Құрғақшылық, температураның көтерілуі және ауыл шаруашылығы сұранысының өсуі суды тиімді басқаруды, соның ішінде Орталық Азия елдері үшін де, өзекті мәселеге айналдыруда. Орталық Азия үшін бұл көрсеткіштер таныс мәселенің астын сызады: суды пайдалану Кеңес дәуіріндегі суару жүйелерімен қалыптасқан, ал климаттың өзгеруі аймақтың өзендерін, су қоймаларын және ауыл шаруашылығы жүйелерін осал етеді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: TCA / Times of Central Asia