Жобаның басталуы және мақсаты
Жапония Каспий теңізінің тартылуын бақылауды жақсартуға бағытталған 3 миллион долларлық жобаны қаржыландыруда. Жоба Қазақстанның солтүстік таяз алабына ерекше назар аударады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы (БҰҰДБ) Қазақстанмен серіктестікте іске асыратын бұл жоба 5 қазанда Ақтау қаласында ресми түрде басталды. Каспий аймағының түкпір-түкпірінен келген сарапшылар бірлескен зерттеулерге және деректер мен тәжірибе алмасуды жақсартуға арналған аймақтық ғылыми платформаға қатысады деп күтілуде.
Солтүстік Каспийдегі өзекті мәселе
Қазақстан үшін ең өзекті мәселе солтүстік Каспийде жатыр. Мұндағы су өте таяз, сондықтан теңіз деңгейінің салыстырмалы түрде аз төмендеуінің өзі жағалау сызығын айтарлықтай қашықтыққа шегіндіруі мүмкін. Каспий итбалықтары мен бекіре балықтары пайдаланатын мекендеу ортасы қазірдің өзінде өзгеруде, ал порттар мен кеме қатынасы өсіп келе жатқан қиындықтарға тап болуда.
Себептері мен ғылыми болжамдар
Ғалымдар бұл құлдырауды Каспий теңізінің су балансындағы өзгерістермен байланыстырады. Теңіз әлемдік мұхиттармен байланыспайды және өзен ағынына, жауын-шашынға және булануға тәуелді. Оның өзен суының көп бөлігін Еділ өзені қамтамасыз етеді, ал температураның көтерілуі булануды арттырады.
2025 жылдың шілдесінде Каспий теңізі аспаптық бақылау тарихындағы ең төменгі деңгейіне түскені хабарланды. The Times of Central Asia басылымы Қазақстан мен Ресей бойымен созылатын таяз солтүстік-шығыс бөлігінің ерекше жылдам шегініп жатқанын хабарлаған болатын.
Салдарлар бүгінде көрініп тұрған жағалаудың шегінуінен әлдеқайда ауқымды болуы мүмкін. Communications Earth & Environment журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, зерттеудегі тірек деңгейден бес метрге төмендеу Каспийдің қазіргі су бетінің шамамен 77 000 шаршы шақырымын құрлыққа айналдыруы мүмкін, бұл оның қазіргі ауданының шамамен бестен бір бөлігіне тең. Солтүстік алап ең қатты зардап шегетін аймақтардың қатарында болады.
Жобаның іс-шаралары мен деректер
Жаңа жоба құлдыраудың қалай өрбуін нақтырақ көрсетуді көздейді. Мамандар Қазақстанның солтүстік Каспий бойындағы қолданыстағы бақылау желісін бағалап, қосымша мониторинг пункттері мен заманауи жабдықтар қажет жерлерді анықтайды. Теңіз деңгейі мен өзен ағынының өлшемдері температура, тұздылық, булану, ауа райы жағдайлары, теңіз түбінің тереңдігі және спутниктік бақылаулар туралы деректермен біріктіріліп, болашақ өзгерістерді болжауды жақсартады.
Қазақстан сонымен қатар Каспийге жететін су көлемін қадағалап отыр. Су ресурстары және ирригация министрлігі сілтеме жасаған Жайық-Каспий бассейндік инспекциясының деректері бойынша, 2026 жылдың басынан бері теңізге 6,16 миллиард текше метр су жеткен. Алдыңғы екі жарым жылда жалпы көлем 35 миллиард текше метрден асқан, оның ішінде 2024 жылғы ерекше су тасқыны кезінде 17 миллиардтан астамы келген.
Дереккөз: Times of Central Asia
Фото: deposit photos / Times of Central Asia
