Жобаның басталуы және мақсаты
Жапония Каспий теңізінің тартылуын бақылауды жақсартуға бағытталған 3 миллион долларлық жобаны қаржыландыруда. Жоба Қазақстанмен серіктестікте Біріккен Ұлттар Даму Бағдарламасы (БҰҰДБ) тарапынан жүзеге асырылып, 5 қазанда Ақтау қаласында ресми түрде басталды. Каспий аймағының түкпір-түкпірінен келген сарапшылар бірлескен зерттеулер мен деректер мен тәжірибе алмасуды жақсартуға арналған аймақтық ғылыми платформаға қатысады деп күтілуде.
Солтүстік Каспий: ең өзекті мәселе
Қазақстан үшін ең өзекті мәселе — солтүстік Каспийде. Мұндағы су өте таяз, сондықтан теңіз деңгейінің салыстырмалы түрде аз ғана төмендеуі жағалау сызығын айтарлықтай алысқа шегеруі мүмкін. Каспий итбалығы мен бекіре тіршілік ететін орта өзгеріп, порттар мен кеме қатынасы қиындықтарға тап болуда.
Себептері мен ғылыми болжамдар
Ғалымдар бұл құлдырауды Каспий теңізінің су балансының өзгеруімен байланыстырады. Теңіз әлемдік мұхиттармен байланыспайды және өзен ағынына, жауын-шашынға және булануға тәуелді. Оның өзен суының көп бөлігін Еділ жеткізеді, ал температураның көтерілуі булануды арттырады. 2025 жылдың шілдесінде Каспий теңізі аспаптық бақылау тарихындағы ең төмен деңгейге жеткені хабарланды. Қазақстан мен Ресей бойындағы таяз солтүстік-шығыс бөлігі әсіресе жылдам шегінуде.
Салдарлар бүгінгі көрініп отырған жағалаудың шегінуінен әлдеқайда ауқымды болуы мүмкін. Communications Earth & Environment журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, анықтамалық деңгейден бес метрге төмендеу Каспийдің қазіргі су бетінің шамамен 77 000 шаршы шақырымын құрлыққа айналдыруы мүмкін, бұл қазіргі ауданының бестен бір бөлігіндей. Солтүстік бассейн ең қатты зардап шегетін аймақтардың қатарында.
Мониторингті күшейту шаралары
Жаңа жоба құлдыраудың қалай өрбуін нақтырақ көрсетуге бағытталған. Мамандар Қазақстанның солтүстік Каспий бойындағы қолданыстағы бақылау желісін бағалап, қосымша мониторинг станциялары мен заманауи жабдықтар қажет жерлерді анықтайды. Теңіз деңгейі мен өзен ағынының өлшемдері температура, тұздылық, булану, ауа райы жағдайлары, теңіз түбінің тереңдігі және спутниктік бақылаулар туралы деректермен біріктіріліп, болашақ өзгерістерді болжауды жақсартады.
Қазақстан Каспийге жететін су көлемін де қадағалап отыр. Су ресурстары және ирригация министрлігі сілтеме жасаған Жайық-Каспий бассейндік инспекциясының деректері бойынша, 2026 жылдың басынан бері теңізге 6,16 миллиард текше метр су жеткен. Алдыңғы екі жарым жылда жалпы көлем 35 миллиард текше метрден асқан, оның ішінде 2024 жылғы ерекше су тасқыны кезінде 17 миллиардтан астам текше метр болған.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: deposit photos / Times of Central Asia
