Астанада өңірлік цифрлық ынтымақтастық талқыланды
Орталық Азия елдерінің сарапшылары мен бизнес өкілдері трансшекаралық іскерлік қатынастарды жеңілдету мақсатында электрондық құжаттарды өзара тануды ұсынды. 28 қыркүйекте Астанада өткен өңірлік дөңгелек үстелде Орталық Азия мемлекеттерінің цифрлық саясат және жасанды интеллектіні басқару саласындағы ынтымақтастығы туралы келісім жобасы таныстырылды. Бастама 80 миллионнан астам адамды қамтитын өңірдің бес цифрлық нарығын біріктіруді көздейді.
B5+1 алаңы аясындағы бастама
Жоба АҚШ пен Орталық Азияның бес мемлекетін байланыстыратын B5+1 бизнес ынтымақтастық платформасы аясында әзірленуде. Бұл платформа дипломатиялық C5+1 форматының жеке сектордағы баламасы ретінде құрылған, ал электрондық коммерция мен ақпараттық технологиялар оның басым бағыттарының қатарында. Соңғы бір жылда өңірлік IT және ЖИ жұмыс тобы кәсіпкерлермен, салалық қауымдастықтармен және сарапшылармен консультациялар өткізді. Алдыңғы кезеңдегі консультацияларға Meta, Mastercard және Google сияқты компанияларды қоса алғанда, Орталық Азия мен АҚШ-тан 60-тан астам компания мен ұйымның бизнес өкілдері қатысқан.
Келісім жобасының негізгі бағыттары
Жобаға сәйкес, бес ел өздерінің ұлттық реттеуін сақтай отырып, цифрлық жүйелері мен заңнамаларын өзара үйлесімді етеді. Құжат электрондық құжат айналымын, цифрлық сәйкестендіруді, жеке деректерді қорғауды, киберқауіпсіздікті және жасанды интеллектіні реттеуді қамтиды. Ұсыныстар электрондық құжаттарды, электрондық қолтаңбаларды және цифрлық сәйкестендіру құралдарын трансшекаралық деңгейде тануға мүмкіндік береді. Бұл көршілес нарықтарға кеңейіп жатқан компаниялар үшін әкімшілік кедергілерді азайтуы мүмкін.
TechnoWomen коммерциялық емес ұйымының басқарма төрайымы Азиза Шүжееваның айтуынша, мақсат — жаңа реттеу қабатын құру емес, елдер арасында цифрлық көпірлер салу. Оның пікірінше, электрондық құжаттар, цифрлық сәйкестендіру, деректер ережелері және ЖИ-ге қатысты тәсілдер өзара үйлесімді болса, технологиялық компанияларға бүкіл өңірде кеңею әлдеқайда жеңіл болады.
Жасанды интеллект этикасы және тілдік ресурстар
Астанада сондай-ақ Орталық Азияда жасанды интеллектіні жауапкершілікпен пайдаланудың этикалық кодексі жобасы таныстырылды. Құжат ұсынымдық сипатта және бес елде ЖИ-ді қолданудың ортақ этикалық қағидаттарын белгілейді. Авторлар адамның құқықтары мен мүдделеріне айтарлықтай әсер ететін шешімдерді тек алгоритмдерге қалдыруға болмайды деп есептейді. Қабылданбайтын тәжірибелер қатарына зиянды манипуляция, балалар мен басқа топтардың осалдығын пайдалану, кемсітушілік, жеке деректерді заңсыз пайдалану, сондай-ақ алаяқтық немесе өзге де зиянды мақсаттарда синтетикалық контент жасау жатқызылған.
Тағы бір басым бағыт — қазақ, қырғыз, өзбек, тәжік және түрікмен тілдері үшін тілдік ресурстар мен деректер жинақтарын дамыту. Бұл ЖИ жүйелерінің өңір тілдерімен жұмыс істеу қабілетін жақсартуға бағытталған.
Халықаралық тәжірибе және көлік цифрландыру
Ұқсас цифрлық интеграция нысандары басқа аймақтарда да дамып келеді. Еуропалық Одақта European Digital Identity жүйесі цифрлық сәйкестендіру әмияндарын трансшекаралық деңгейде мемлекеттік және жеке қызметтерге қолжетімділік үшін пайдалануға мүмкіндік береді. Ал ASEAN 2026 жылдың мамыр аяғында цифрлық сауда, деректер, киберқауіпсіздік және ЖИ-ді қамтитын Digital Economy Framework Agreement (DEFA) бойынша келіссөздерді аяқтады.
Ұсыныстар көлік пен сауданы цифрландыру жөніндегі күш-жігермен де ұштасады. 28 қыркүйекте Дүниежүзілік банк Транскаспий көлік дәлізі бойындағы елдерді бірыңғай цифрлық дәліз жүйесін енгізуге шақырды. Бұл бытыраңқы қағаз құжаттаманы көлік, транзит және сауда деректеріне арналған бірыңғай цифрлық кіру нүктесімен алмастыруды көздейді. Жұмыс тобының ұсыныстары 2027 жылға арналған B5+1 өңірлік бизнес күн тәртібіне енгізіледі деп күтілуде.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Pictured: meeting participants/gov.kz / Times of Central Asia
