Душанбедегі келіссөздердің негізгі тақырыбы
Қытай Тәжікстанмен барлау саласындағы ынтымақтастықты тереңдетуді және елдегі қытай азаматтары мен кәсіпорындарын қорғауды күшейтуді ұсынды. Бұл мәселелер Қытай Мемлекеттік кеңесінің премьері Ли Цянның 19 қазанда Душанбеде Тәжікстан президенті Эмомали Рахмонмен өткізген келіссөздерінде көтерілді. Кездесу Ауғанстан шекарасына жақын аймақтағы қытай жобаларына жасалған шабуылдардан кейін ұйымдастырылды.
Ресми ұсыныстар мен олардың шеңбері
Қытай Сыртқы істер министрлігінің мәліметінше, Ли екі елді «барлау ақпаратын алмасу мен бөлісуді күшейтуге» және құқық қорғау саласындағы ынтымақтастықты тереңдетуге шақырды. Сонымен қатар ол Тәжікстандағы қытай азаматтары мен кәсіпорындарын қорғау үшін «қатаң шаралар» қабылдауды талап етті. Алайда қытай тарапының хабарламасында барлау ақпаратын бөлісу туралы жаңа келісім жарияланған жоқ және ұсынылған ынтымақтастықтың қалай жүзеге асырылатыны түсіндірілмеді.
Ли бұл өтініштерді инфрақұрылым мен пайдалы қазбалар саласындағы ынтымақтастықты қоса, экономикалық байланыстарды нығайту жөніндегі ұсыныстармен қатар қойды. Бұл Қытайдың аймақтағы экономикалық қатысуын кеңейтуге деген ұмтылысын көрсетеді.
Қауіпсіздік мәселесінің жобаларға әсері
Қауіпсіздік алаңдаушылығы Тәжікстанды Қытаймен байланыстыратын ірі тас жол құрылысына әсер етті. 2025 жылдың қарашасындағы қаза болу оқиғаларынан кейін тоқтаған Душанбе–Кулма тас жолының Қалай-Хумб–Ванж учаскесіне қытай мамандары биыл қарулы күзетпен қайта оралды. Тәжікстан Көлік министрлігі мамандардың сәуірде қайтып келгенін хабарлады. Кейін Radio Ozodi мамыр айының соңында Дарваз ауданында тәжік арнайы күштерінің қытай жұмысшыларын күзетіп жүргенін жазды.
Жоба 230 миллион долларлық қытай гранты есебінен қаржыландырылып, оны China Road and Bridge Corporation жүзеге асырып отыр. Тас жол қиын таулы жер бедерімен Қытай шекарасындағы Кулма асуына қарай өтеді. Оны қайта жаңғырту жол жүру уақытын қысқартып, жыл бойы қатынауды жақсартуға бағытталған. Дегенмен Ауғанстан шекарасына жақын учаскелердегі жұмысшылар үшін құрылысқа қайта оралу қарулы шабуылдардан қорғауды талап етті.
Шабуылдар мен оларға жауап
- 2025 жылдың 26 қарашасында Тәжікстанның Хатлон облысындағы компания лагеріне жасалған шабуылда үш қытай жұмысшысы қаза тапты. Тәжікстан Сыртқы істер министрлігі шабуыл Ауғанстаннан келген жарылғыш зат тиелген дрон арқылы жасалғанын мәлімдеді.
- Төрт күннен кейін Дарваз ауданында қарулы топ China Road and Bridge Corporation қызметкерлеріне шабуыл жасап, екі қытай азаматы қаза тапты. Тәжікстан шекара қызметі кінәлілердің Ауғанстаннан келгенін айтқанымен, жауапты ұйымды жария түрде атаған жоқ.
Осыдан кейін Бейжің Душанбені өз азаматтарын қорғауға шақырды. Рахмон қауіпсіздік органдарының жоғары лауазымды қызметкерлерін жинап, одан әрі шабуылдардың алдын алу шараларын тапсырды. Талибан өкілдері 2025 жылдың желтоқсанында бұл қаза оқиғаларына қатысы бар деген күдікпен екі адамның ұсталғанын хабарлады, бірақ күдіктілердің жеке басын жария етпеді.
Экономикалық байланыстардың кеңеюі
Қытайдың Тәжікстанмен экономикалық байланыстары жалғасып кеңейіп отыр. 17 қазанда мемлекеттік Tajiktelecom және China Mobile International компаниялары Памир арқылы тікелей талшықты-оптикалық байланыс желісін іске қосты. Желінің бастапқы қуаты секундына бір терабитке дейін жетіп, халықаралық коммуникациялық желілерге қосымша маршрут ұсынады. Тәжікстандық учаске 1010 шақырымды құрайды, оның 435 шақырымы Таулы Бадахшан арқылы өтіп, Кулма асуында Қытай желісімен қосылады.
Тас жолмен қатар кабель де шығыс Тәжікстанның екі ел арасындағы трансшекаралық инфрақұрылым үшін маңыздылығын көрсетеді. Тәжікстан үшін бірінші кезектегі мәселе — осы байланыстарды салып, пайдаланып жатқан адамдарды қорғау. Ли Цянның өтініші осы жұмысшыларды қорғау мәселесін жоғары деңгейдегі барлау ынтымақтастығы туралы келіссөздер аясына енгізді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: China Seeks Closer Intelligence Cooperation with Tajikistan / Times of Central Asia
