Тәжікстандағы азаматтық кеңістік тарылуда
Халықаралық адам құқықтары серіктестігі (IPHR) CIVICUS Monitor үшін дайындаған есебіне сәйкес, 2025 жылдың наурызынан 2026 жылдың қазанына дейінгі кезеңде Тәжікстанда сөз бостандығы, бірлесу бостандығы және бейбіт жиналу бостандығы айтарлықтай шектелген. Тәуелсіз журналистер, адам құқықтарын қорғаушылар, азаматтық қоғам ұйымдары мен үкімет сыншылары заңдық және әкімшілік қысымға, қорқытуға және қудалауға ұшыраған. Бұл ретте бұрынғы ауыр құқық бұзушылықтар үшін жауапкершілік мәселесі шешілмей қалған.
БАҚ пен сөз бостандығы
Есепте ашық түрде адам құқықтары туралы айту қорқыту мен қудалауға, сондай-ақ саяси себептермен қамауға әкелуі мүмкін деп көрсетілген. Тәуелсіз медиа мен азаматтық белсенділерге саяси, құқықтық және әкімшілік қысым күшейген. Журналистерді қорғау комитетінің 2026 жылғы есебіне сәйкес, Тәжікстан түрмеде отырған журналистер саны бойынша әлемдегі он елдің қатарына кірген, ал 2026 жылғы Дүниежүзілік баспасөз бостандығы индексінде 155-орынға түскен.
- 2025 жылдың мамырында әлеуметтік желілердегі «лайк» үшін қылмыстық жауапкершілік жойылғанымен, бұрынғы үкімдерге әсері белгісіз күйінде қалған.
- 2026 жылдың шілдесінде рақымшылық заңы бойынша бірнеше журналист пен блогер босатылғанымен, олардың саяси себепті үкімдері күшінде қалған.
- 2026 жылдың тамызында «Азаттық» радиосының Душанбедегі кеңсесінің жабылуы тәуелсіз медианың қатысуын одан әрі азайтқан.
Азаматтық қоғамның тарылуы
2025 жылы 80-нен астам азаматтық қоғам ұйымы жұмысын тоқтатқан. Есептілік талаптарының ауырлығы, тіркеу рәсімдерінің болжамсыздығы, тексерулер мен мемлекеттік органдардың қысымы ұйымдардың тәуелсіз жұмыс істеу мүмкіндігін шектеген. «Қоғамдық бірлестіктер туралы» заңға түзетулер мен «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» заң жобасы қосымша шектеулер қаупін тудырады. Тіркеу алымдарының өсуі, әсіресе шағын және өңірлік ұйымдар үшін қаржылық кедергілерді күшейткен. Адам құқықтарын қорғаушылар өздеріне және отбасыларына қатысты қорқытулар туралы хабарлаған, бұл өзін-өзі цензуралауға әкелген.
Трансұлттық қудалау және халықаралық бақылау
2026 жылдың қыркүйегінде алты елдің, оның ішінде Тәжікстанның бас прокурорлары терроризм мен экстремизмге қарсы ынтымақтастықты күшейту туралы келісімге қол қойған. Бұл трансшекаралық құқық қорғау ынтымақтастығын шетелдегі саяси қарсыластарға қарсы пайдалану қаупі туралы сұрақтар туғызған. Еуропарламент Тәжікстанды әлемдегі трансұлттық қудалаудың 80%-ға жуық жағдайына жауапты он елдің қатарына жатқызған.
2021–2022 жылдары ГБАО-да наразылықтарды басу кезінде кемінде 40 бейбіт тұрғынның қаза тапқаны туралы мәлімделген, алайда тәуелсіз тергеу жүргізілмеген. 2026 жылдың шілдесінде БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесі Тәжікстанға қатысты құпия шағым рәсімін тоқтатқан. Есептің жалпы қорытындысы бойынша, рақымшылық босатулар жекелеген адамдарға жеңілдік әкелгенімен, негізгі әділетсіздіктерді жоймаған.
Дереккөз: Eurasia Review
